Από τα Ιμαλάια έως τις Ανδεις, οι παγετώνες λιώνουν, οι λίμνες υπερχειλίζουνκαι εκατομμύρια άνθρωποι βλέπουν το νερό που τους έδινε ζωή να γίνεται απειλή.
Από τις Άνδεις έως τα Ιμαλάια και από τις Αλπεις έως την Αρκτική και την Ανταρκτική, η υποχώρηση των παγετώνων δεν αποτελεί πλέον μια αργή και μακρινή περιβαλλοντική αλλαγή. Μετατρέπεται σε άμεση απειλή.
Η καταστροφή στο Νεπάλ και το Θιβέτ λειτουργεί ως δραματική προειδοποίηση: όσο οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν, οι παγετώνες χάνουν μάζα, οι παγετωνικές λίμνες μεγαλώνουν και τα φυσικά τους φράγματα γίνονται ολοένα πιο ασταθή.
Περίπου 15 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν ήδη σε περιοχές που απειλούνται από ξαφνικές παγετωνικές πλημμύρες (GLOF), ενώ ο αριθμός των καταγεγραμμένων πλημμυρών έχει σχεδόν εξαπλασιαστεί μέσα σε έναν αιώνα. Και πίσω από τους αριθμούς βρίσκεται ένας ακόμη μεγαλύτερος κίνδυνος: ένας κόσμος στον οποίο οι πάγοι ρύθμιζαν επί αιώνες το κλίμα υποχωρούν με ρυθμούς που δυσκολεύουν την προσαρμογή.
Η τραγωδία στο Νεπάλ ανέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο τον νέο κίνδυνο. Η κατάρρευση τμήματος παγετώνα και της πλαγιάς του βουνού στο Λανγκτάνγκ Λίρουνγκ προκάλεσε μια τεράστια ροή νερού, λάσπης και φερτών υλικών, ενώ οι συνέπειες έφτασαν σε απόσταση δεκάδων χιλιομέτρων.
Το φαινόμενο GLOF – η ξαφνική υπερχείλιση παγετωνικής λίμνης – γίνεται ολοένα συχνότερο, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας επιταχύνει το λιώσιμο των πάγων. Οπως επισημαίνει ρεπορτάζ της «, οι El Pais» παγετωνικές λίμνες έχουν αυξηθεί κατά περίπου 50% σε αριθμό και έκταση από τη δεκαετία του 1990, ενώ ο παγκόσμιος μέσος ετήσιος αριθμός καταγεγραμμένων GLOF αυξήθηκε από 7,6 στις αρχές του 20ού αιώνα σε 43,7 κατά τη δεκαετία του 2010.
Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στα Ιμαλάια. Οι Ανδεις αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ζώνες έκθεσης, με το Περού, τη Βολιβία, τη Χιλή και την Αργεντινή να βρίσκονται στον παγκόσμιο χάρτη κινδύνου.
Χιλιάδες παγετωνικές πλημμύρες
Συνολικά, έχουν καταγραφεί 3.151 παγετωνικές πλημμύρες σε 27 χώρες, κατά την περίοδο 850-2022. Οι επιστήμονες, ωστόσο, θεωρούν ότι ο πραγματικός αριθμός είναι μεγαλύτερος, καθώς πολλά περιστατικά δεν είχαν καταγραφεί πριν από την εποχή των δορυφορικών εικόνων.
Οι παγετώνες των Ιμαλαΐων χάνουν περίπου ένα μέτρο πάγου τον χρόνο, ενώ οι ορειβάτες βλέπουν πλέον διαδρομές που γνώριζαν επί δεκαετίες να αλλάζουν. «Τα βουνά γίνονται μαύρα», λέει χαρακτηριστικά ένας νεπαλέζος οδηγός στους «NY Times», περιγράφοντας την εξαφάνιση του χιονιού και του πάγου. Ερευνητής συνοψίζει ακόμη πιο δραματικά την εικόνα: «Ολόκληρα τα Ιμαλάια λιώνουν».
Ο κίνδυνος φτάνει πλέον και στην άλλη άκρη του πλανήτη. Η πλήρης τήξη του παγετώνα Θουέιτς στην Ανταρκτική θα μπορούσε να συμβάλει σε άνοδο της παγκόσμιας στάθμης των θαλασσών κατά περίπου 65 εκατοστά.
Παράλληλα, η απώλεια του αρκτικού πάγου μειώνει την ανακλαστικότητα της επιφάνειας της Γης, επιτρέποντας στον ωκεανό να απορροφά περισσότερη θερμότητα. Η επιστήμη προσφέρει εργαλεία πρόληψης: αισθητήρες, δορυφορική παρακολούθηση, drones, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και εκκενώσεις. Οπως προειδοποιεί ένας ορειβάτης που έχει δει το Εβερεστ να αλλάζει μέσα σε δύο δεκαετίες: «Αν η κορυφή του Εβερεστ έχει τόσο λιγότερο πάγο, τότε δεν υπάρχει κανένα μέρος στη Γη που να έχει μείνει ανέγγιχτο».
