Παιδιά μεγάλωσαν με οθόνες στο χέρι και κοινωνική απομόνωση ιδιαίτερα στη διάρκεια της πανδημίας – Πώς επηρεάστηκε η ψυχική διάθεση και η καθημερινότητά τους.
Αν σταθεί κάποιος έξω από ένα σχολείο στο σχόλασμα, η εικόνα επαναλαμβάνεται σχεδόν μηχανικά: Παιδιά με σκυμμένο κεφάλι, δάχτυλα που κινούνται γρήγορα στην οθόνη, ακουστικά στα αυτιά. Κάποια περιμένουν τους γονείς τους, κάποια το λεωφορείο. Κι όμως, η προσοχή τους μοιάζει να αιχμαλωτίζεται σε μία μικρή, φωτεινή οθόνη.
Η συζήτηση για την ψυχική υγεία των νέων έχει ανοίξει διεθνώς. Ερευνητές, παιδαγωγοί και ειδικοί προειδοποιούν ότι η υπερβολική έκθεση στις οθόνες, σε συνδυασμό με τα χρόνια κοινωνικής απομόνωσης της πανδημίας του κορωνοϊού, άφησε βαθύ αποτύπωμα στη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων.
Η ανησυχία δεν είναι θεωρητική. Πολλές χώρες επανεξετάζουν πλέον τη χρήση κινητών στα σχολεία, με την Αυστραλία να γίνεται η πρώτη χώρα παγκοσμίως που εφαρμόζει την απαγόρευση πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 16, επιχειρώντας, μεταξύ άλλων, να μειώσει τον χρόνο έκθεσης και να ενισχύσει την κοινωνική αλληλεπίδραση πρόσωπο με πρόσωπο.
Η «αγχωμένη γενιά»
Η ψυχολόγος και ερευνήτρια Jean Twenge, γνωστή για τη μελέτη της στις γενεακές αλλαγές, περιγράφει στο βιβλίο της Generations πώς τα παιδιά που μεγάλωσαν με smartphones από το Δημοτικό εμφανίζουν διαφορετικά πρότυπα συμπεριφοράς, κοινωνικοποίησης και διαχείρισης στρες σε σχέση με προηγούμενες γενιές.
Σύμφωνα με την ίδια, η μετάβαση από το «παίζω έξω μέχρι να νυχτώσει» στο «μιλάω μέσα από μια οθόνη» δεν είναι απλώς αλλαγή συνήθειας. Είναι αλλαγή στον τρόπο που χτίζεται η ανθεκτικότητα.
Η πανδημία επιτάχυνε αυτή τη μετατόπιση. Για μήνες – και σε ορισμένες περιπτώσεις για χρόνια – η κοινωνική ζωή περιορίστηκε σε ψηφιακά παράθυρα. Το σχολείο έγινε οθόνη. Οι φίλοι έγιναν notifications. Το παιχνίδι έγινε scroll.
Περισσότερη σύνδεση, λιγότερη επαφή
Οι ειδικοί δεν μιλούν για «δαιμονοποίηση» της τεχνολογίας. Το πρόβλημα δεν είναι το κινητό ως εργαλείο, αλλά η υπερβολή και η αντικατάσταση της φυσικής αλληλεπίδρασης.
Η διαρκής σύγκριση στα social media, η έκθεση σε συνεχή ροή πληροφοριών και η έλλειψη «σιωπηλών» στιγμών φαίνεται να εντείνουν το άγχος, την ανασφάλεια και το αίσθημα ότι κάποιος πρέπει να είναι συνεχώς διαθέσιμος.
Και κάπως έτσι, μία γενιά που είναι η πιο τεχνολογικά συνδεδεμένη στην ιστορία, δηλώνει ταυτόχρονα πιο αγχωμένη.
Τι σημαίνει αυτό για τους γονείς;
Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να εξαφανίσουμε τις οθόνες. Είναι πώς θα βάλουμε όρια, πώς θα επαναφέρουμε το παιχνίδι, τη βαρεμάρα, τη φυσική παρουσία.
Ίσως η λύση να βρίσκεται σε μικρές καθημερινές αλλαγές: Ένα απόγευμα χωρίς κινητό, μία βόλτα χωρίς ακουστικά, ένα τραπέζι όπου κανείς δεν «τσεκάρει» ειδοποιήσεις.
Γιατί τελικά, η ψυχική ανθεκτικότητα δεν «καλλιεργείται» με Wi-Fi, αλλά με εμπειρίες.
