Στεγαστική κρίση: Ο «πονοκέφαλος» από την έλλειψη προσιτής στέγης και το «ολλανδικό μοντέλο»

Στο μικροσκόπιο της Ισπανίας το «ολλανδικό μοντέλο» για να αντιμετωπιστεί η στεγαστική κρίση. Πως λειτουργεί.

Με τις ανισότητες στη στέγαση να εξαπλώνονται με ταχύτατους ρυθμούς και να αποτελούν «αγκάθι» για τα νοικοκυριά σχεδόν σε όλη την Ευρώπη διεθνή μοντέλα αντιμετώπισης για να αντιμετωπιστεί η στεγαστική κρίση τραβούν το βλέμμα, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να βρεθεί μια λύση.

Οι διαφορετικές προσεγγίσεις της στεγαστικής κρίσης

Η επιδείνωση της κρίσης στον τομέα της στέγασης στην Ισπανία έχει ωθήσει την κυβέρνηση και τις περιφερειακές αρχές να διερευνήσουν το λεγόμενο «μοντέλο Άμστερνταμ».

Στην πρωτεύουσα της Ολλανδίας

Η ολλανδική «απάντηση» αποτελεί συχνά σημείο αναφοράς καθώς η χώρα διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά κοινωνικής κατοικίας (social housing) στην Ευρώπη (περίπου το 30% του συνολικού αποθέματος κατοικιών).

Στο Άμστερνταμ, ένα μεγάλο μέρος του οικιστικού αποθέματος ανήκει σε συνεταιρισμούς ή οντότητες με ισχυρή δημόσια συμμετοχή, μειώνοντας την εξάρτηση από τις αμιγώς ιδιωτικές αγορές και παρέχοντας πιο σταθερές και χαμηλότερου κόστους επιλογές για τους κατοίκους.

Πως λειτουργεί

Η Ολλανδία χρησιμοποιεί ένα σύστημα μοριοδότησης για να καθορίσει την αξία ενός ακινήτου.

• Κάθε σπίτι παίρνει πόντους βάσει τετραγωνικών, ενεργειακής κλάσης, παροχών και τοποθεσίας.

• Αν οι πόντοι είναι κάτω από ένα όριο, το ενοίκιο δεν μπορεί να ξεπεράσει ένα συγκεκριμένο ποσό.

Το κράτος βοηθά άμεσα τους ενοικιαστές με χαμηλά εισοδήματα μέσω μηνιαίων επιδομάτων. Αν το ενοίκιο θεωρείται υψηλό σε σχέση με το εισόδημα το κράτος καλύπτει ένα μέρος του, εξασφαλίζοντας ότι το κόστος στέγασης παραμένει βιώσιμο.

«Κόψε» – «ράψε»

Ωθούμενοι από το ρεκόρ στις τιμές των ενοικίων, την περιορισμένη διαθεσιμότητα προσιτών κατοικιών και τη συνεχή ζήτηση στα αστικά κέντρα, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο μελετούν το λεγόμενο «μοντέλο Άμστερνταμ» και εξετάζουν πως θα μπορούσαν να προσαρμοστεί στην ιδιαίτερη αγορά της Ισπανίας.

Η αγορά κατοικιών βρίσκεται υπό έντονη πίεση εδώ και χρόνια. Η αύξηση των ενοικίων στις μεγάλες πόλεις, η έλλειψη προσιτών κατοικιών και το αυξανόμενο κόστος έχουν καταστήσει την πρόσβαση σε σταθερές, οικονομικά προσιτές κατοικίες όλο και πιο δύσκολη για πολλούς κατοίκους.

Μεγάλες πόλεις όπως η Μαδρίτη και η Βαρκελώνη φιγουράρουν στις πιο ακριβές πόλεις της Ευρώπης όσον αφορά το ποσό που δαπανούν οι πολίτες σε σχέση με το εισόδημά τους.

Ναι μεν… αλλά

Το μοντέλο του Άμστερνταμ έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον, καθώς αντιμετωπίζει τόσο την κερδοσκοπία όσο και την ανισορροπία της αγοράς μέσω ενός συνδυασμού ρυθμίσεων. Ορισμένες ισπανικές αρχές θεωρούν αυτά τα στοιχεία δυνητικά χρήσιμα εργαλεία για τη συμπλήρωση των ήδη υφιστάμενων εγχώριων πολιτικών.

Τα μέτρα που εξετάζονται περιλαμβάνουν την επέκταση του αποθέματος δημόσιων κατοικιών, την ενίσχυση της συνεργασίας με τις συνεταιριστικές κατοικίες και τον περιορισμό των τιμών των ενοικίων σε ζώνες που θεωρούνται υπό μεγάλη πίεση.

Όμως, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το ολλανδικό μοντέλο δεν είναι η τέλεια λύση και συνοδεύεται από συμβιβασμούς που πρέπει να γίνουν κατανοητοί πριν από οποιαδήποτε εφαρμογή του.

Η σημερινή κατάσταση

Από την κρίση των ενυπόθηκων δανείων του 2008, περισσότερα από 1,3 εκατομμύρια ακίνητα έχουν εισέλθει στην ισπανική αγορά ενοικίασης. Δεν ήταν νεόδμητα, αλλά σπίτια που έχασαν οικογένειες της εργατικής τάξης και τα οποία αγόρασαν επενδυτές, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων εταιρειών ιδιωτικών κεφαλαίων. Η συντηρητική κυβέρνηση που ήταν στην εξουσία μεταξύ 2011 και 2018 όχι μόνο χορήγησε φορολογικές ελαφρύνσεις και δημόσια χρήματα μέσω μιας μαζικής διάσωσης των τραπεζών, αλλά και αναθεώρησε τους νόμους περί μίσθωσης, ώστε να μετατρέψει τους ίδιους τους ενοικιαστές σε κερδοφόρα περιουσιακά στοιχεία για τα εν λόγω ιδρύματα, γράφει χαρακτηριστικά ο συντάκτης.

Το ιδανικό μιας μεσαίας τάξης κοινωνίας ιδιοκτητών σπιτιών καταρρέει. Όσοι είναι ήδη πλούσιοι σε περιουσιακά στοιχεία αγοράζουν περισσότερα σπίτια και εκτοπίζουν τις εργατικές οικογένειες. Και αυτές οι οικογένειες, αν είναι τυχερές, τώρα νοικιάζουν τα ίδια σπίτια σε φουσκωμένες τιμές, κάνοντας τους πλούσιους πλουσιότερους.