Ελληνική «συνταγή» για επιδοτήσεις.
Έτοιμη απάντηση για την περίπτωση εκτίναξης των τιμών ηλεκτρισμού έχει η ΕΕ, χάρις στο μέτρο που ετοίμασε και εφάρμοσε η Ελλάδα την περίοδο της ενεργειακής κρίσης.
Πρόκειται για τον μηχανισμό συγκέντρωσης των υπερεσόδων των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, ποσά με τα οποία χρηματοδοτούνται επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ρεύματος, για να μειωθούν οι υπέρογκες αυξήσεις.
Αιτία για άλμα στις χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας (και επομένως και στους λογαριασμούς) θα μπορούσε να αποτελέσει μία ενδεχόμενη εκτίναξη των τιμών αερίου. Έως αυτή τη στιγμή, αν και σημαντικές είναι περιορισμένες οι αυξήσεις στις τιμές του καυσίμου. Ενδεικτικά, τα συμβόλαια στον ολλανδικό κόμβο έκλεισαν την Παρασκευή στα 53,4 ευρώ ανά Μεγαβατώρα (από περίπου 30 ευρώ πριν από τον πόλεμο).
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν όλοι οι αναλυτές (αλλά και η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ) τα πάντα θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια των εχθροπραξιών, και επομένως τη διάρκεια διακοπής παραγωγής LNG του Κατάρ, αλλά και μπλοκαρίσματος των στενών του Ορμούζ. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην ενεργειακή κρίση, η τιμή του αερίου είχε κυριολεκτικά εκτροχιαστεί, φτάνοντας μέχρι τα 350 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.
Χρηματοδότηση των επιδοτήσεων
Σε περίπτωση πάντως άλματος στο αέριο, με το μέτρο συλλέγονται οι υπέρμετρες αποζημιώσεις που τότε θα απολαμβάνουν οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από τη συμμετοχή τους στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Έτσι, θα δημιουργηθεί μία «οικονομική δύναμη πυρός» για την πολιτεία (και μάλιστα μηδενικού δημοσιονομικού κόστους) για επιδοτήσεις.
Το μέτρο, το οποίο εφάρμοσαν στη συνέχεια και άλλα κράτη-μέλη στην ενεργειακή κρίση, έχει πλέον ενσωματωθεί σαν δικλείδα ασφαλείας στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο. Η «ενεργοποίησή» του προβλέπεται σε περίπτωση σημαντικής ανόδου του φυσικού αερίου, στα 180 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.
Ο τρόπος με τον οποίο έχει θεσπιστεί αφήνει πάντως στη δικαιοδοσία της Κομισιόν το όριο για την εφαρμογή του. Επομένως, με απόφαση των Βρυξελλών μπορεί να «ενεργοποιηθεί» και με μικρότερο άλμα του αερίου.
Μόνιμη μείωση των τιμών ρεύματος
Παράλληλα με τα μέτρα «πυροσβεστικού» χαρακτήρα, για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, σε εξέλιξη βρίσκεται στους κόλπους της Κομισιόν η αναζήτηση λύσεων ώστε να αντιμετωπιστούν τα διαρθρωτικά προβλήματα που κρατούν ψηλά των τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Πρόκειται για μία αναζήτηση που ξεκίνησε πριν από τις επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν, κατά κύριο λόγο για να διατηρήσει η ευρωπαϊκή βιομηχανία διεθνή ανταγωνιστικότητα.
Σε αυτό το πλαίσιο, από την άτυπη Σύνοδο Κορυφής τον Φεβρουάριο η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είχε προαναγγείλει μελέτη για αλλαγές στην «αρχιτεκτονική» των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες θα συζητηθούν στη Σύνοδο Κορυφής στις 19 Μαρτίου. Επίσης, η εισήγηση των τεχνικών κλιμακίων αναμένεται να συζητηθεί και στο επόμενο Συμβούλιο των υπουργών Ενέργειας, στις 16 Μαρτίου.
Ένα από τα χαρακτηριστικά των αγορών που έχει μπει στο στόχαστρο είναι η λεγόμενη οριακή τιμολόγηση, με βάση την οποία η χονδρεμπορική καθορίζεται κάθε ημέρα από την προσφορά του ακριβότερου σταθμού που εντάσσεται στο σύστημα. Μάλιστα, με την ίδια προσφορά αμείβονται και όλες οι ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες που είχαν ήδη ενταχθεί, υποβάλλοντας μικρότερα μπινταρίσματα (pay as cleared).
Πού αποτυγχάνουν οι εναλλακτικές
Για την προετοιμασία της σχετικής μελέτης, τα τεχνικά κλιμάκια της Κομισιόν ήδη έχουν αρχίσει να μελετούν εκδοχές δομικών παρεμβάσεων. Ωστόσο, καμία τέτοια εκδοχή δεν φαίνεται να μπορεί να «ξεφουσκώσει» το κόστος.
Έτσι, μία εναλλακτική που μελετήθηκε είναι να καταργηθεί η οριακή τιμολόγηση, ώστε κάθε μονάδα να αμείβεται με την προσφορά που υπέβαλε (pay as bid). Ωστόσο, διαπιστώθηκε πως η στρατηγική των «φθηνότερων» σταθμών θα μεταβληθεί, καθώς πλέον οι ιδιοκτήτες τους θα προσπαθούν να προβλέψουν το ακριβότερο σταθμό που θα ενταχθεί στο σύστημα και να μπιντάρουν σε ανάλογα επίπεδα. Επομένως, θα απαλειφθεί το όποιο όφελος για το χονδρεμπορικό κόστος.
Ανάλογη έκβαση έχουν και τα άλλα σενάρια που μελετήθηκαν, αφού φάνηκε πως δεν οδηγούν στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Τέτοια σενάρια ήταν η επιβολή πάνω ορίου στην χονδρεμπορική τιμή, η δημιουργία μίας ανεξάρτητης αγοράς μόνο για τις μονάδες αερίου, ή η πλήρη απόσυρση των μονάδων αερίου από το Χρηματιστήριο Ενέργειας, με την αποζημίωσή τους με εξωχρηματιστηριακές μεθόδους υπολογισμού του εύλογου τιμήματος.
Ποια πρόταση κερδίζει έδαφος
Αξίζει να σημειωθεί πως ήδη υπάρχει αντίδραση επτά χωρών στο ενδεχόμενο ανατροπής του σχεδιασμού των αγορών (Δανίας, Φινλανδίας, Λετονίας, Λουξεμβούργου και Πορτογαλίας), αλλά και συλλογικών φορέων όπως της Eurelectric. Το γεγονός ότι τεχνικά δεν προκύπτει κάποιο αποτελεσματικό αντίπαλο δέος κάνει να κερδίζει έδαφος στους κόλπους της Κομισιόν η ιδέα να περιοριστεί η συμμετοχή που έχει η χονδρική αγορά στη διαμόρφωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για τη βιομηχανία.
Προς αυτή την κατεύθυνση, τα τεχνικά κλιμάκια φαίνεται να συγκλίνουν στο να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη δημιουργία μίας παράλληλης αγοράς διμερών συμβολαίων (CfDs, PPAs), όπου η παραγωγή θα προέρχεται από ΑΠΕ και μπαταρίες, ενώ θα αξιοποιείται για την κάλυψη των αναγκών βιομηχανιών και προμηθευτών. Πρόκειται για ένα μέτρο που προβλέπεται σε ευρωπαϊκή Οδηγία και έχουν ενστερνιστεί οι υπηρεσίες της Κομισιόν. Αυτό που μένει να φανεί είναι αν θα υπάρξει ανάλογο consensus και σε πολιτικό επίπεδο.
Μέσω μίας τέτοιας παράλληλης αγοράς, οι ενεργοβόροι καταναλωτές θα εξασφαλίζουν σταθερού και ανταγωνιστικού κόστους ηλεκτρική ενέργεια, για να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών τους. Για να αποκτήσει δυναμική μία τέτοια αγορά, θα χρειαστεί κρατική στήριξη ώστε να διευρυνθεί η σύναψη διμερών συμβολαίων (πιθανότατα με τη μορφή εγγυήσεων) και να αυτή να αποκτήσει ρευστότητα.
Ειδικά για τον περιορισμό τους κόστους των βιομηχανιών, θα μπορούσαν οι ενεργοβόροι καταναλωτές να επιλέγουν τα διμερή συμβόλαια με τους πιο προνομιακούς όρους. Επίσης, οι χώρες θα είχαν τη δυνατότητα να στηρίξουν με επιδοτήσεις τις συμβάσεις που αφορούν βιομηχανίες, ή να προχωρούν σε άλλες διευκολύνσεις.
