«ΤΑ ΝΕΑ» φέρνουν στο φως φωτογραφίες από τη δράση του Γ΄ Ράιχ στην Ελλάδα και συνομιλούν με δύο έλληνες συλλέκτες που έχουν αγοράσει αρχεία από τον βέλγο πωλητή που κατείχε τα αρχεία της Καισαριανής
Αυτό που έγινε με τις φωτογραφίες από τις εκτελέσεις της Καισαριανής ήταν πρωτόγνωρο. Πώς ξεκίνησε, πώς και πόσο γρήγορα εξελίχθηκε και τι επιδραστικότητα είχε στην κοινωνία. Πέρα από όλες τις άλλες συζητήσεις, τη διάσωση των ντοκουμέντων την οφείλουμε σε έναν ιστορικό-έμπορο που συλλέγει υλικό που αφορά το Γ’ Ράιχ. Ο Βέλγος Τιμ ντε Κράνε μέχρι σήμερα έχει πουλήσει χιλιάδες αντίστοιχες φωτογραφίες. Μάθαμε για αυτόν λόγω της δημοσιότητας του θέματος. Οι περισσότεροι συλλέκτες, όμως, γνώριζαν την ύπαρξή του.
Αλλωστε είναι εκείνοι που από αγάπη, μανία, κάποιον συγκεκριμένο στόχο ή και οικονομικό όφελος ενίοτε διασώζουν την Ιστορία. Κάποιοι έχουν αγοράσει – κυρίως μέσω e-bay – φωτογραφίες από τον βέλγο πωλητή πολύ πριν από το υπουργείο Πολιτισμού. Μιλήσαμε με δύο από αυτούς.
«Ξεκίνησα να συλλέγω από την ηλικία των 12 ετών»
Ο Δημήτρης Σκαρτσιλάκης ζει στο Ρέθυμνο. Είναι 43 ετών και έχει ζαχαροπλαστεία. Τον ενδιαφέρει κυρίως η περίοδος της γερμανικής κατοχής και η Μικρασιατική Καταστροφή. Είναι κάτι περισσότερο από συλλέκτης. Προχωράει ένα βήμα πιο πέρα. Αναζητεί και τεκμηριώνει. Εκτός από φωτογραφίες συλλέγει και αντικείμενα όπως κράνη, στολές, εξοπλισμό, θραύσματα (ακόμα και από αεροπλάνα) κ.ά. Τον ρωτάω πώς ξεκίνησε η ενασχόλησή του με κάτι τόσο άσχετο με τη δουλειά του.
«Η αγάπη μου για την Ιστορία, τα βιώματα από γιαγιάδες και παππού έπαιξαν σημαντικό ρόλο, καθώς και η επαφή μου με ανθρώπους που είχαν συμμετοχή στην Εθνική Αντίσταση. Ξεκίνησα να συλλέγω από την ηλικία των 12 ετών αλλά και να διαβάζω αρκετά. Πάντα με εντυπωσίαζε το φωτογραφικό υλικό, ιδιαίτερα στη βιβλιογραφία του Α’ και Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Επικεντρώνομαι στη νεότερη πολεμική ιστορία της Ελλάδας και κυρίως της Κρήτης, δηλαδή από την περίοδο των επαναστάσεων έως και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο».
Μεγάλη Πέμπτη, Απρίλιος 1941. Σκηνές από τον βομβαρδισμό της Κοζάνης από τα γερμανικά στούκας
Θέλει να ανακαλύπτει και τις μικροϊστορίες που το καθένα από αυτά αντικείμενα «κουβαλάει». Το όνειρό του είναι κάποια στιγμή να φτιάξει ένα μουσείο.
«Ο λόγος που συλλέγω αντικείμενα αυτής της περιόδου είναι επειδή με βοηθούν στην καλύτερη κατανόηση των δραματικών γεγονότων που συνέβησαν τότε και επιπλέον είναι πιο οικεία λόγω της συχνής επαφής με πάσης φύσεως ιστορικό υλικό σε όλη την ύπαιθρο και τα σπίτια του τόπου».
Φαίνεται να έχει καλή γνώση αλλά και κρίση γύρω από τα τεκμήρια. Αγοράζει εδώ και χρόνια και υπήρξε αγοραστής υλικού από τον βέλγο έμπορο πολύ πριν από την πρόσφατη δημοσιότητα. «Εδώ και χρόνια είμαι πελάτης του Crain’s Militaria και μάλιστα στο αρχείο μου έχω πολλές φωτογραφίες που αγόρασα στο παρελθόν από αυτόν. Είναι αξιόπιστος έμπορος».
Παρότι το κάνει με προσωπικό κόστος σε χρόνο και χρήμα, ο Σκαρτσιλάκης θέλει να μοιράζεται τη συλλογή του. «Με μεγάλη ευχαρίστηση μοιράζομαι τις μικρές ιστορίες των ανθρώπων της εποχής δημιουργώντας εκθέσεις με θεματικές ενότητες. Το κοινό έχει τη δυνατότητα να δει συνταρακτικό υλικό από την περίοδο 1941-45. Η Μάχη της Κρήτης και η Κατοχή είναι το κυρίως πεδίο της έρευνάς μου, ενώ με την απόκτηση φωτογραφικών τεκμηρίων της περιόδου ξεκίνησε και η αναζήτηση για την ταυτοποίηση των περιοχών που είχαν λάβει χώρα ιστορικά γεγονότα».
Η εκτέλεση του28χρονου Δημήτρη Δροσάκη, που αντιστάθηκε στη γερμανική εισβολή, στα Μισίρια Ρεθύμνου, μετά τη μάχη της Κρήτης τον Ιούνιο 1941
Σχετικά με το κριτήριό του για την αγορά φωτογραφιών και από πού τις προμηθεύεται, μας λέει: «Κυρίως ψάχνω για τα εγκλήματα πολέμου και τις καταστροφές του γερμανικού στρατού στην Κρήτη. Το φωτογραφικό υλικό που συλλέγω προέρχεται από δημοπρασίες στο εξωτερικό κυρίως, αρκετές από αυτές στο e-bay. Ομως, κάποιες φορές αγοράζω και από συγκεκριμένα καταστήματα».
Ρωτάω και τι του έχει κάνει εντύπωση από όλα αυτά τα ντοκουμέντα που έχει δει και έχει συλλέξει όλα αυτά τα χρόνια. «Εντύπωση δεν μου κάνει πλέον τίποτα. Εχω δει τόσο πολλά ντοκουμέντα να εμφανίζονται κατά καιρούς. Το μόνο πράγμα που θα μου κάνει εντύπωση είναι όταν θα δω την πολιτεία να στέκεται με σεβασμό στην πρόσφατη ιστορία της και να μαθαίνουν οι νεότεροι».
Τέλος, ζητάω την εκτίμησή του για το αν υπάρχει υλικό που δεν έχουμε δει μέχρι σήμερα, τόσα χρόνια μετά, που θα είχε μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον: «Για την περίπτωση της Κρήτης, πιθανολογώ πως θα μπορούσαν να βρεθούν φωτογραφίες των εκτελέσεων στη Βιάννο. Εξάλλου ήδη στο αρχείο μου υπάρχει η μάχη και η καταστροφή της Καντάνου. Ολα θέλουν τον χρόνο τους και πολλά έρχονται στην επιφάνεια κάποια στιγμή».
«Πολλές φωτογραφίες βρίσκονται ακόμη κρυμμένες σε συρτάρια»
Ο δεύτερος συλλέκτης που έχει αγοράσει κι εκείνος στο παρελθόν φωτογραφίες από το Crain’s Militaria του βέλγου έμπορου και μας παραχωρεί κάποιες από αυτές για δημοσίευση στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» είναι ο Γιάννης Τσιομπάνος. Είναι 52 ετών και ζει μόνιμα στην Κοζάνη. Εκτός από συλλέκτης είναι και πωλητής. Εξειδικεύεται κυρίως σε τεκμήρια που αφορούν την πόλη του και την ευρύτερη περιοχή από διάφορες ιστορικές περιόδους.
Εχει σπουδάσει στο Ιστορικό-Αρχαιολογικό και «κληρονόμησε» το μικρόβιο του συλλέκτη από τον πατέρα του. Από όταν θυμάται τον εαυτό του συλλέγει και ταξινομεί αντικείμενα. Ξεκίνησε να ασχολείται επαγγελματικά πριν από 23 χρόνια και από το 2017 έχει άδεια αρχαιοπώλη από το υπουργείο Πολιτισμού.
Τον ρωτάω αν υπάρχει κάποια περίοδος που έχει για εκείνον μεγαλύτερο ενδιαφέρον. «Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος μου ασκεί ιδιαίτερη γοητεία, γιατί το θέατρο των εξελίξεων βρέθηκε και στον μακεδονικό χώρο, σε μια εποχή που οι λαοί της περιοχής είχαν μόλις απελευθερωθεί από την Οθωμανική Αυτοκρατορία». Του ζητάω να μου κάνει κι εκείνος μια εκτίμηση για το αν θεωρεί ότι υπάρχει κάποιο σημαντικό ιστορικό γεγονός, όπως οι εκτελέσεις στην Καισαριανή, για το οποίο δεν έχουμε δει ακόμα φωτογραφίες
Εκτέλεση από γερμανούς στρατιώτες στην Αγιά Χανίων
«Η Ιστορία εξακολουθεί να κρύβει τεκμήρια. Πολλές φωτογραφίες βρίσκονται ακόμη σε οικογενειακά συρτάρια ή σε ιδιωτικά αρχεία συλλεκτών, ενώ ολοένα και πιο συχνά έρχονται στο φως εικόνες και ιστορίες που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε ένα γεγονός. Ισως βέβαια σε αυτό να παίζει πλέον ρόλο και η διάθεση των συλλεκτών να μοιράζονται το υλικό τους μέσα από τα social media. Οπότε, ναι. Αναμένουμε κι άλλες ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις».
Αναρωτιέμαι πού βρίσκει συνήθως το υλικό και ποια είναι τα δικά του κριτήρια για να αγοράσει μια φωτογραφία: «Να έχει μια ιστορία να μου διηγηθεί. Αυτό πλέον το καταλαβαίνω σχεδόν αυτόματα. Την ώρα που περιεργάζομαι το αντικείμενο, αρχίζει να σχηματίζεται μέσα μου και η ιστορία του. Κάποιες από αυτές τις ιστορίες τις μοιράζομαι τις επόμενες ημέρες, άλλες τις αφήνω για το μέλλον, ακολουθώντας πάντοτε τα δικά μου αξιολογικά κριτήρια.
Με τα χρόνια συμβαίνει κάτι παράδοξο: το υλικό αρχίζει να σε βρίσκει. Οι άνθρωποι γνωρίζουν πλέον τι αναζητείς. Εκεί όμως που θα ήθελα να σταθώ είναι στην αλληλεγγύη μεταξύ των συλλεκτών. Δημιουργείται σιωπηλά ένα δίκτυο αλληλεγγύης, όπου ο ένας γνωρίζει τι αναζητεί ο άλλος. Και πολλές φορές μέσα από αυτό το δίκτυο εμφανίζονται πραγματικά διαμάντια».https://www.tanea.gr/
