Τα δημοσιονομικά περιθώρια της οικονομίας θα δοκιμαστούν σε ενδεχόμενο νέο ενεργειακό σοκ από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή
Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή και ο κίνδυνος νέου ενεργειακού σοκ επαναφέρουν στο προσκήνιο της ανησυχίες αναφορικά με το πόσο χώρο διαθέτει η Ελλάδα για να στηρίξει την οικονομία αν η κρίση μετατραπεί σε νέο κύμα ακρίβειας.
Ο μεγαλύτερος φόβος είναι οι τιμές ενέργειας να «μολύνουν» την οικονομία με αποτέλεσμα, όπως έχει δείξει και η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης από τον πόλεμο στην Ουκρανία, να περάσει στην πραγματική οικονομία και αυτό το κόστος να μεταφερθεί στα νοικοκυριά.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, από τα βασικά όπλα για την άμυνα της ελληνικής οικονομίας είναι το ταμειακό “μαξιλάρι” του Δημοσίου, δηλαδή τα ταμειακά διαθέσιμα που διαθέτει το κράτος προκειμένου να απορροφήσει τους οικονομικούς κραδασμούς χωρίς άμεση προσφυγή σε δανεισμό.
ελληνική οικονομία
Σήμερα τα ταμειακά διαθέσιμα του ελληνικού Δημοσίου εκτιμώνται περίπου στα 35–40 δισ. ευρώ, ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα ρευστότητας στην Ευρωζώνη. Για τις αγορές και τους οίκους αξιολόγησης το ποσό αυτό αποτελεί βασικό δείκτη ανθεκτικότητας, καθώς δείχνει ότι ακόμη και σε περιόδους έντονης μεταβλητότητας, η χώρα διαθέτει τον απαραίτητο χρόνο πριν χρειαστεί να δοκιμάσει τις αντοχές, αλλά και το αυξημένο κόστος των αγορών.
Ωστόσο τα σενάρια που εξετάζουν στο οικονομικό επιτελείο, έχουν να κάνουν με τη διάρκεια της γεωπολιτικής έντασης και άρα τη διάρκεια μια πιθανής κρίσης. Κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι τιμές πετρελαίου κοντά ή πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι στο πετρέλαιο και στην περιοχή των 60 ευρώ/MWh για το φυσικό αέριο, για παρατεταμένο διάστημα θα μπορούσαν να ενεργοποιήσουν νέο κύκλο παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της ακρίβειας. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το δημοσιονομικό μαξιλάρι γίνεται κρίσιμο εργαλείο στην υλοποιηση της οικονομικής πολιτικής.
Το μέγεθος του μαξιλαριού
Το ελληνικό ταμειακό απόθεμα δημιουργήθηκε τα προηγούμενα χρόνια ως μηχανισμός ασφάλειας μετά την έξοδο της χώρας από τα μνημόνια. Έκτοτε παραμένει βασικό στοιχείο της δημοσιονομικής στρατηγικής.
Το αποθεματικό των 35–40 δισ. ευρώ περιλαμβάνει:
● ταμειακά διαθέσιμα του κράτους
● καταθέσεις φορέων της γενικής κυβέρνησης
● κεφάλαια που προέρχονται από προηγούμενες εκδόσεις χρέους.
Σε πρακτικούς όρους, το ποσό αυτό καλύπτει περισσότερο από έναν χρόνο ακαθάριστων χρηματοδοτικών αναγκών του ελληνικού Δημοσίου. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν οι αγορές ομολόγων γίνουν πιο ακριβές ή προσωρινά κλείσουν, η χώρα μπορεί να συνεχίσει να εξυπηρετεί τις υποχρεώσεις της χωρίς άμεση πίεση δανεισμού.
Για τους επενδυτές, το στοιχείο αυτό αποτελεί σημαντικό δείκτη αξιοπιστίας. Σε περιόδους διεθνούς αβεβαιότητας, οι χώρες που διαθέτουν υψηλά ταμειακά αποθέματα θεωρούνται λιγότερο ευάλωτες σε απότομες μεταβολές των αγορών.
Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης
Η σημασία του δημοσιονομικού αποθέματος έγινε εμφανής την περίοδο της ενεργειακής κρίσης 2022-2023. Μόνο το 2022 οι αυξήσεις στις τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας προκάλεσαν έντονη πίεση στα εισοδήματα των νοικοκυριών και στις επιχειρήσεις.
Η ελληνική κυβέρνηση ενεργοποίησε ένα ευρύ πακέτο μέτρων στήριξης το οποίο κόστισε συνολικά μόνο για το 2022 10,6δισ ευρώ εκ των οποίων τα 4,8δισ ευρώ ήρθαν από τον ελληνικό προϋπολογισμό και τα υπόλοιπα από το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης. Το πακέτο των μέτρων περιλάμβανε:
● επιδοτήσεις λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας
● ενισχύσεις στα καύσιμα
● μέτρα στήριξης για ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το ποσό αυτό δείχνει πόσο γρήγορα μια ενεργειακή κρίση μπορεί να μετατραπεί σε δημοσιονομικό ζήτημα. Αν ένα παρόμοιο σοκ επαναληφθεί σήμερα, το κράτος θα χρειαστεί να αποφασίσει πόσο χώρο διαθέτει για νέες παρεμβάσεις χωρίς να διαταραχθεί η δημοσιονομική ισορροπία.
Το όριο των 100 δολαρίων
Η τιμή του πετρελαίου λειτουργεί ως βασικός δείκτης κινδύνου για το οικονομικό επιτελείο. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, ένα επίπεδο τιμών κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι για παρατεταμένο χρονικό διάστημα θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο συναγερμού για την ενεργοποίηση νέων μέτρων στήριξης.
Η αύξηση της τιμής του πετρελαίου επηρεάζει την οικονομία σε πολλαπλά επίπεδα:
● αυξάνει το κόστος καυσίμων
● επιβαρύνει τις μεταφορές
● αυξάνει το κόστος παραγωγής
● μεταφέρεται στις τιμές τροφίμων και υπηρεσιών.
GAS STATION
Για μια οικονομία με υψηλή ενεργειακή εξάρτηση όπως η ελληνική, οι επιπτώσεις αυτές μεταφράζονται γρήγορα σε απώλεια αγοραστικής δύναμης για τα νοικοκυριά.
Αυτό εξηγεί γιατί το ενδεχόμενο νέων παρεμβάσεων παραμένει ανοιχτό, ακόμη κι αν η δημοσιονομική στρατηγική παραμένει προσανατολισμένη στη διατήρηση πλεονασμάτων.
Το προφίλ του χρέους
Το ταμειακό μαξιλάρι συνδέεται άμεσα και με τη στρατηγική δανεισμού της χώρας. Για το 2026, το πρόγραμμα εκδόσεων του ελληνικού Δημοσίου κινείται περίπου στην περιοχή των 8–10 δισ. ευρώ νέου δανεισμού.
Οι εκδόσεις αυτές δεν έχουν μόνο χρηματοδοτικό στόχο. Στόχος είναι επίσης διατήρηση παρουσίας της Ελλάδας στις αγορές, όπως και η ενίσχυση της καμπύλης αποδόσεων των ελληνικών ομολόγων. Η ύπαρξη σημαντικών ταμειακών αποθεμάτων επιτρέπει στον Οργανισμό Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους να επιλέγει τον χρόνο εκδόσεων με μεγαλύτερη ευελιξία. Αν οι αγορές βρίσκονται σε περίοδο έντονης μεταβλητότητας, το Δημόσιο μπορεί να αναβάλει ή να περιορίσει τις εκδόσεις χωρίς να δημιουργείται άμεση χρηματοδοτική πίεση.
Ταυτόχρονα, το ελληνικό δημόσιο χρέος διαθέτει χαρακτηριστικά που περιορίζουν την έκθεση της χώρας στις διακυμάνσεις των αγορών. Η μέση διάρκεια του χρέους υπερβαίνει τα 20 έτη, ενώ μεγάλο μέρος του βρίσκεται σε σταθερό επιτόκιο. Αυτό σημαίνει ότι οι βραχυπρόθεσμες αυξήσεις στις αποδόσεις των ομολόγων δεν μεταφέρονται άμεσα στο κόστος εξυπηρέτησης.
Το πραγματικό ερώτημα για το μαξιλάρι
Η πραγματική ταμειακή και δημοσιονομική δοκιμασία δεν βρίσκεται στη σημερινή εικόνα των ταμειακών διαθεσίμων, αλλά στη διάρκεια μιας κρίσης. Αν η τιμή του πετρελαίου κινηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα κοντά ή πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, η οικονομία θα αντιμετωπίσει νέο κύμα πληθωρισμού και πίεσης στα εισοδήματα.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η κυβέρνηση θα κληθεί να επιλέξει ανάμεσα σε δύο δύσκολες προτεραιότητες: τη στήριξη των νοικοκυριών που πλήττονται από την ακρίβεια και τη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας που στηρίζει την επενδυτική βαθμίδα της χώρας.
Το δημοσιονομικό μαξιλάρι προσφέρει χρόνο και ευελιξία προκειμένου το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης να ετοιμάσει το σχέδιο προκειμένου να αξιοποιηθεί μέρος των διαθεσίμων χωρίς να διαταραχθεί η ισορροπία που χτίστηκε τα τελευταία χρόνια.https://www.ot.gr/editor/aleksandros-klossas/
