Η μαντινάδα, εκφράζει με έναν τρόπο άμεσο και αξιόπιστο το ήθος του κρητικού λαού.
Η μαντινάδα είναι η δημοτική ποίηση της Κρήτης, που ζει μέσα στο λαό, φυσική και απροσποίητη, αφού έρχεται από τη ζωή της, εκφράζει το χαρακτήρα του, με φραστική δύναμη που αναβλύζει από την κρυστάλλινη πηγή της γλώσσας, δίχως τίποτε το ψεύτικο και το περίτεχνο. Η μαντινάδα ως ποίηση προσωπική, υπό την έννοια ότι αποτελεί έκφραση προσωπικού βιώματος, απορρέει από τις βιωμένες εμπειρίες. Μέσα απ αυτήν, καθρεφτίζεται ο ψυχικός κόσμος του ατόμου, που χρωματίζεται ή αρωματίζεται από προσωπικά στοιχεία αναφοράς οικεία και προσφιλή.
Η φιλόλογος Αθανασία Ψαρουδάκη, γράφει για την καταγωγή της λέξης Μαντινάδα
Για τη λέξη μαντινάδα, σημειώνει, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι προέρχεται από τη ιταλική mantinata, που σημαίνει καντάδα, το τραγούδι και η μουσική που ένας εραστής παίζει και τραγουδά κάτω από το παραθύρι της αγαπημένης του νωρίς το πρωί.(εωθινόν)
Η άποψη αυτή δε φαίνεται να ευσταθεί, γιατί η βενετσιάνικη mantinata, δεν έχει καμία σχέση ως προς τη μορφή και το περιεχόμενο της, τους εκφραστικούς τρόπους και το περιεχόμενο της κρητικής μαντινάδας.
Η παρατήρηση του Άγγλου περιηγητή στην Κρήτη, στις αρχές του 19ου αι. Ρόμπερτ Πασλευ ότι η «λέξη μαδιναδα προέρχεται μάλλον από το ομάδι, ορίζει δε τους στίχους που τραγουδιούνται στις εορταστικές συγκεντρώσεις» προσανατολίζει σε μια διαφορετική ετυμολόγηση της λέξης. Θεωρούμε, με βάση την παραπάνω παρατήρηση, την προέλευση της λέξης μαντινάδα, από το ομαδιν+ αδω. Αυτό γιατί η μαντινάδα τραγουδιέται και μάλιστα ομαδικά, όχι μόνο στις καντάδες αλλά και στα γλέντια, στις συντροφιές, στους χορούς και στις μεγάλες συγκεντρώσεις στις γιορτές. Επιπλέον η μαντινάδα, δεν εχει αποκλειστικά ερωτικό περιεχόμενο και δεν αποτελεί μόνο μια εξομολόγηση τους εραστή στην εκλεκτή της καρδιάς του, και μάλιστα τις πρωινές ώρες όπως η ιταλική mantinata.
Η συμβολή της κρητικής μαντινάδας στον λαϊκό πολιτισμό, σύμφωνα με τον καθηγητή Ερατοσθένη Καψωμένο
Η μαντινάδα εμφανίζεται ως ουσιώδες συστατικό της συλλογικής ζωής, η οποία για να λειτουργήσει, απαιτεί την ενεργή και δημιουργική συμμετοχή των μελών της. Παρατηρεί ο Ε. Καψωμενος. Το κοινωνικό μοντέλο που προϋποθέτει η χρήση της μαντινάδας, προσθέτει, είναι ένα μοντέλο συμμετοχικό, μιας κοινωνίας που επιφυλάσσει στα μελης της ένα ρόλο δημιουργικό, όχι τον παθητικό ρόλο του καταναλωτή – τηλεθεατή που η σύγχρονη αστική κοινωνία, στη φάση της παγκοσμιοποίησης επιφυλάσσει στα μέλη της. Από την άποψη της τεχνοτροπίας, η μαντινάδα όπως κάθε παραδοσιακή ομαδική έκφραση, είναι ως ένα βαθμό μια τέχνη στερεότυπη. Βασίζεται σε μια ολόκληρη σειρά από συμβάσεις και κοινούς τόπους, όπως τα τυπικά και ισότιμα μοτίβα, οι λογότυποι, οι εισαγωγικοί ή μεταβατικοί στίχοι- κλισέ, οι φόρμες παραστατικής έντασης, οι τύποι αφηγηματικής και αρχιτεκτονικής οργάνωσης, το εικονοκλαστικό και συμβολικό σύστημα, η παραδοσιακή στιχουργία και μουσική. Αυτός ο πλούτος των εκφραστικών μέσων, αποκρυσταλλωμένος από μια μακρά προφορική παράδοση σε στερεότυπα σχήματα μεγάλης – αισθητικής και ψυχολογικής – ευστοχίας , ορίζει τον αρχαϊκό χαρακτήρα και την αυστηρή τεχνική στη οποία υπόκειται η δημιουργία του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού από τη βυζαντινή εποχή μέχρι σήμερα. Ένας αδαής, με γνώμονα τα κριτήρια της προσωπικής ποίησης, θα μπορούσε να θεωρήσει αυτά τα χαρακτηριστικά ως ένδειξη ατεχνίας και αισθητικής απορίας. Ωστόσο αυτά ακριβώς τα χαρακτηριστικά, αποτελούν τη σφραγίδα της γνησιότητας, και δεν είναι διόλου δείγμα αδυναμίας.
Η φόρμα της μαντινάδας, συνεχίζει ο Ε Καψωμένος, φαίνεται να ξαναπαίρνει στην εποχή μας, τη λειτουργία που είχε στην παραδοσιακή κοινωνία, που -εκφράζοντας μια παιγνιώδη διάθεση- υποκαθιστά κάθε μορφή επικοινωνιακού λόγου. Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες κατηγορίες είναι οι μαντινάδες που σατιρίζουν γεγονότα της επικαιρότητας, νέες μόδες, νέα ήθη, εντυπωσιακές κατακτήσεις της σύγχρονης επιστήμης και τεχνολογίας, οι οποίες τροφοδοτούν συμπεριφορές αντίθετες προς το αξιακο σύστημα του τοπικού πολιτισμού. Απέναντί σε τέτοια φαινόμενα, ο λαός της Κρήτης αντιδρά με αξιοθαύμαστη πνευματική εγρήγορση, ασκώντας με το καταλυτικό του χιούμορ, μια ενεργή και αδιάλειπτη πολιτισμική αντίσταση.
Τέτοιου είδους αντιδράσεις, δείχνουν ένα λαό περήφανο και αυτάρκη, που πιστεύει στις αξίες του, που δεν «ξιπάζεται» με τα προϊόντα της καταναλωτικής κοινωνίας. Δε οργίζεται, δε φανατίζεται, δεν αισθάνεται να απειλείται. Και δείχνει με τον πιο εύγλωττο τρόπο, ότι είναι έτοιμος και ικανός, παίζοντας και διασκεδάζοντας, να υπερασπιστεί την πολιτισμική του ταυτότητα και ιδιοπροσωπια. Παράλληλα δείχνει και κάτι άλλο. Ότι η μαντινάδα, εκφράζει με έναν τρόπο άμεσο και αξιόπιστο το ήθος του κρητικού λαού.
ΠΗΓΗ: ΠΑΤΡΙΣ
