Οι «μάχες» που θα καθορίσουν τις επιδοτήσεις μετά το 2027 στη νέα ΚΑΠ – Οι νέες ισορροπίες
Η αντίστροφη μέτρηση για τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) των τελευταίων δεκαετιών έχει ξεκινήσει στις Βρυξέλλες. Πίσω από τις κλειστές πόρτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Συμβουλίου Υπουργών Γεωργίας και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
βρίσκεται σε εξέλιξη μια δύσκολη πολιτική διαπραγμάτευση, η οποία δεν αφορά μόνο το ύψος των ενισχύσεων που θα λάβουν οι Ευρωπαίοι αγρότες μετά το 2027, αλλά και τον συνολικό προσανατολισμό της αγροτικής πολιτικής.
Το βασικό ερώτημα που κυριαρχεί σήμερα στις Βρυξέλλες, σύμφωνα με τους αξιωματούχους, είναι κατά πόσο η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική θα εξακολουθήσει να λειτουργεί ως μία πραγματικά κοινή ευρωπαϊκή πολιτική ή αν σταδιακά θα μετατραπεί σε ένα περισσότερο αποκεντρωμένο σύστημα, όπου κάθε χώρα θα ακολουθεί διαφορετική στρατηγική.
Για τη νέα προγραμματική περίοδο τα ευρωπαϊκά κονδύλια για την Ελλάδα αναμένεται να ανέλθουν στα 14.6 δισ. ευρώ
Το βασικό περίγραμμα της μεταρρύθμισης έχει ήδη παρουσιαστεί, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις τόσο από αγροτικές οργανώσεις όσο και από περιβαλλοντικούς φορείς. Το κεντρικό χαρακτηριστικό της πρότασης είναι ότι η ΚΑΠ παύει να λειτουργεί ως ένα πλήρως διακριτό χρηματοδοτικό εργαλείο και εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο εθνικών και περιφερειακών σχεδίων χρηματοδότησης, μέσω των οποίων κάθε κράτος-μέλος θα διαχειρίζεται σημαντικό μέρος των ευρωπαϊκών πόρων.
Από τους δύο πυλώνες της ΚΑΠ σε ένα νέο μοντέλο
Μέχρι σήμερα η ΚΑΠ βασιζόταν σε δύο βασικούς πυλώνες: τις άμεσες ενισχύσεις προς τους αγρότες και τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης. Σύμφωνα όμως με το νέο σχέδιο η ΚΑΠ, θα ενσωματωθεί μεγάλο μέρος της σε ένα ευρύτερο πακέτο Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης, ύψους 865 δισ. ευρώ, τα οποία θα κατανεμηθούν από τα κράτη μέλη μέσω εθνικών σχεδίων κατά την κρίση της.
Υπενθυμίζεται ότι για τη νέα προγραμματική περίοδο τα ευρωπαϊκά κονδύλια για την Ελλάδα αναμένεται να ανέλθουν στα 14.6 δισ. ευρώ, ποσό κατά περίπου 5 δισ. λιγότερα συγκριτικά με την τρέχουσα ΚΑΠ.
Οι άμεσες ενισχύσεις εξακολουθούν να προστατεύονται ως ξεχωριστή κατηγορία χρηματοδότησης. Αντίθετα, σημαντικό μέρος των υπόλοιπων κονδυλίων, όπως εκείνα που αφορούν την ανάπτυξη της υπαίθρου, τις επενδύσεις και περιβαλλοντικές δράσεις, θα εντάσσονται σε ένα ευρύτερο χρηματοδοτικό πλαίσιο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι το νέο μοντέλο θα μειώσει τη γραφειοκρατία, θα περιορίσει τις αλληλοεπικαλύψεις και θα επιτρέψει στις εθνικές κυβερνήσεις να σχεδιάζουν πολιτικές περισσότερο προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε χώρας.
Ωστόσο, οι επικριτές της πρότασης εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις. Υποστηρίζουν ότι η Κοινή Αγροτική Πολιτική κινδυνεύει να χάσει τον πραγματικά κοινό ευρωπαϊκό χαρακτήρα της, ενώ παράλληλα μειώνεται η διαφάνεια και ο δημοκρατικός έλεγχος στον τρόπο κατανομής των πόρων.
Η μάχη του προϋπολογισμού
Πριν οι νομοθέτες προλάβουν να εμβαθύνουν στις λεπτομέρειες της ίδιας της ΚΑΠ, αντιμετωπίζουν ένα μεγαλύτερο εμπόδιο και αφορά την επίτευξη συμφωνίας για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ.
Όπως αναφέρουν αναλυτές, οι συζητήσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο των 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ αποδεικνύονται ιδιαίτερα δύσκολες. Μάλιστα, στη σύνοδο κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Ιούνιο, οι ηγέτες δεν κατάφεραν να συσπειρωθούν γύρω από την πρόταση της Επιτροπής, με αποτέλεσμα οι διαπραγματεύσεις τόσο για τον συνολικό προϋπολογισμό όσο και για την κατανομή της ΚΑΠ να μην έχουν ακόμη διευθετηθεί.
Η τελευταία μεταρρύθμιση της ΚΑΠ, που προτάθηκε το 2018, συμφωνήθηκε μόλις το 2021 και τέθηκε σε ισχύ το 2023 μετά από μια διετή μεταβατική περίοδο
Τα «ρήγματα»
Εκτός από την χρηματοδότηση, ένα από τα ζητήματα, που θα απασχολήσουν τις διαπραγματεύσεις είναι και σχετικά με τον ορισμό του «ενεργού αγρότη», το κατά πόσον οι συνταξιούχοι αγρότες θα πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνουν άμεσες πληρωμές και πώς η χρηματοδότηση θα πρέπει να στοχεύει καλύτερα στους νέους αγρότες και τις μικρότερες εκμεταλλεύσεις.
Πάντως στις μέχρι τώρα συζητήσεις φαίνεται να διαμορφώνεται μια πολιτική συναίνεση υπέρ της διατήρησης των άμεσων ενισχύσεων προς τους παραγωγούς ως ξεχωριστής και προστατευμένης κατηγορίας χρηματοδότησης.
Την ίδια στιγμή, ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα σημεία της νέας πρότασης αφορά τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις της αγροτικής πολιτικής.
Σε αντίθεση με την προηγούμενη μεταρρύθμιση, όπου η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία επηρέαζε καθοριστικά τον σχεδιασμό της ΚΑΠ, σήμερα το πολιτικό περιβάλλον στις Βρυξέλλες έχει αλλάξει αισθητά.
Πού στοχεύει η Ελλάδα για τη νέα ΚΑΠ
Για την Ελλάδα, όπου οι άμεσες ενισχύσεις αποτελούν βασικό πυλώνα του αγροτικού εισοδήματος, οι εξελίξεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.
Η πορεία των διαπραγματεύσεων θα καθορίσει όχι μόνο το ύψος των μελλοντικών επιδοτήσεων, αλλά και τις δυνατότητες χρηματοδότησης επενδύσεων, νέων αγροτών, εγγειοβελτιωτικών έργων, περιβαλλοντικών δράσεων και προγραμμάτων ανάπτυξης της υπαίθρου.
Σύμφωνα με τη γραμμή που ήδη έχει χαράξει, η Ελλάδα προσέρχεται στις διαπραγματεύσεις με τρεις βασικούς στόχους, οι οποίοι περιλαμβάνουν την διασφάλιση επαρκών πόρων από όλα τα χρηματοδοτικά εργαλεία του νέου προϋπολογισμού,
την προστασία της χρηματοδότησης για τους παραδοσιακούς πυλώνες της ΚΑΠ και της Πολιτικής Συνοχής, που θεωρούνται κρίσιμες για χώρες όπως η Ελλάδα και τη δίκαιη κατανομή των δημοσιονομικών βαρών, ώστε να μην επιβαρυνθούν δυσανάλογα οι οικονομίες μεσαίου εισοδήματος.
Οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί
Το δεύτερο εξάμηνο του έτους θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμο, καθώς αναμένεται να ξεκινήσουν οι ουσιαστικές πολιτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κρατών-μελών.
Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας θα καθορίσει όχι μόνο το ύψος των ευρωπαϊκών αγροτικών επιδοτήσεων, αλλά και το μοντέλο γεωργίας που θα επιλέξει η Ευρωπαϊκή Ένωση για τα επόμενα χρόνια.
Πάντως, το χρονοδιάγραμμα είναι ήδη πιεστικό. Η τελευταία μεταρρύθμιση της ΚΑΠ, που προτάθηκε το 2018, συμφωνήθηκε μόλις το 2021 και τέθηκε σε ισχύ το 2023 μετά από μια διετή μεταβατική περίοδο.
 των τελευταίων δεκαετιών έχει ξεκινήσει στις){kind=link}