Στο 30o Annual Government Roundtable του Economist στο Λαγονήσι, οι Βαγγέλης Μαρινάκης και Αγγελική Φράγκου, δύο από τους κορυφαίους Έλληνες εφοπλιστές, περιέγραψαν έναν κλάδο που λειτουργεί πλέον σε καθεστώς μόνιμης κρίσης — και που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική αξία για κράτη, οικονομίες και επιχειρήσεις.
Η διεθνής ναυτιλία βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν νέο και λιγότερο προβλέψιμο κόσμο — πιο κατακερματισμένο, με περισσότερες γεωπολιτικές εντάσεις, βεβαρημένο από ενεργειακή ανασφάλεια, εμπορικούς περιορισμούς, υψηλότερα κόστη και νέες τεχνολογικές απαιτήσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, το ζητούμενο για τον κλάδο δεν είναι πλέον απλώς να αντέξει τις αναταράξεις, αλλά να προσαρμοστεί, να διαχειριστεί τους κινδύνους, να προστατεύσει πληρώματα και πλοία και ταυτόχρονα να διασφαλίσει ότι το παγκόσμιο εμπόριο και η ενέργεια θα συνεχίσουν να ρέουν.
Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα που ανέδειξαν ο Βαγγέλης Μαρινάκης, ιδρυτής και πρόεδρος της Capital Maritime & Trading Corp., και η Αγγελική Φράγκου, πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος της Navios Maritime Partners, μιλώντας από το Annual Government Roundtable του Economist στο Λαγονήσι, σε συζήτηση για το εμπόριο και τη γεωπολιτική με συντονιστή τον Daniel Franklin του Economist. Οι δύο Έλληνες εφοπλιστές περιέγραψαν μια ναυτιλία που λειτουργεί πλέον σε συνθήκες συνεχούς κρίσης, αλλά και έναν κλάδο που αποκτά ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική αξία για κυβερνήσεις, οικονομίες και επιχειρήσεις.
Ένα τέλος διέλευσης για ελεύθερη ναυσιπλοΐα στον Ορμούζ
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η πρόταση Μαρινάκη για την επιβολή τέλους διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ με αντάλλαγμα την ελεύθερη και ασφαλή ναυσιπλοΐα — μια ιδέα που, όπως είπε, έχει ήδη διατυπώσει επισήμως προς την αμερικανική κυβέρνηση. Ερωτηθείς από τον Daniel Franklin γιατί ένας εφοπλιστής θα ήθελε να πληρώνει τέλη, και αν αυτό θα μπορούσε όντως να συμβεί, ο ιδρυτής της Capital Maritime ανέπτυξε διεξοδικά το σκεπτικό του.
Πρώτα απ’ όλα, αυτή ήταν μια πρόταση που κατατέθηκε κατά τη διάρκεια των Ποσειδωνίων πριν από έναν μήνα στην Αθήνα. Έχω στείλει επίσης αυτή την πρόταση στην κυβέρνηση Τραμπ και είναι επίσημη. Πιστεύω ότι είναι το σωστό βήμα για να προχωρήσουμε. Και μπορώ να εξηγήσω το επιχείρημά μου. Πρώτον, αυτή τη στιγμή, αλλά και όλα αυτά τα χρόνια, πληρώνουμε επιπλέον ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου (war risk premiums), είτε υπάρχει πόλεμος είτε όχι, λόγω του ρίσκου που συνεπάγεται η εμπορική δραστηριότητα στην περιοχή. Αυτή τη στιγμή, τα ασφάλιστρα κυμαίνονται από 1 έως 3 εκατομμύρια δολάρια, ανάλογα με την αξία του πλοίου. Πρόκειται λοιπόν για ένα σημαντικό έξοδο. Έτσι, εαν υπάρχει ένα τέλος διέλευσης και ελεύθερη ναυσιπλοΐα, δεν πληρώνεις το ασφάλιστρο πολεμικού κινδύνου, το οποίο, όπως είπα, είναι αρκετά υψηλό.
Δεύτερον, όταν υπάρχει ελεύθερη ναυσιπλοΐα, μπορεί να μαίνονται πόλεμοι για χρόνια χωρίς να διακόπτεται η λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας. Οι ηγέτες έχουν επαρκή χρόνο και δεν πιέζονται να εξασφαλίσουν μια σωστή συμφωνία σε ό,τι αφορά τα πυρηνικά όπλα, τη δημοκρατία, την ηγεσία, την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, τα βασικά ζητήματα. Το τρίτο είναι ότι οι οικονομίες έχουν ήδη πληγεί. Οι οικονομίες στην Άπω Ανατολή, οι οικονομίες στην Ευρώπη, δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στον πληθωρισμό και τις υψηλότερες τιμές στην ενέργεια και σε όλα τα προϊόντα που χρειαζόμαστε για την καθημερινότητά μας. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να βρεθεί λύση.
Τα έσοδα από τα τέλη διέλευσης, εξήγησε, θα μπορούσαν να κατανεμηθούν μεταξύ των μερών που έχουν εμπλακεί και επηρεαστεί από την κρίση.
Το ποσό των χρημάτων από αυτά τα τέλη διέλευσης θα μπορούσε να μοιραστεί, όπως αναφέρεται στην πρόταση, μεταξύ όλων των χωρών του αραβικού κόσμου που έχουν ήδη πληγεί και έχουν υποστεί ζημιές από αυτόν τον πόλεμο, του Ιράν, και φυσικά, ένα ποσοστό θα μπορούσε να κατευθυνθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες για όλα αυτά τα τεράστια έξοδα αυτής της πολεμικής επιχείρησης. Οπότε πιστεύω ότι θα αποτελούσε μια συνθήκη αμοιβαίου οφέλους (win-win) για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και όλοι θα έβγαιναν κερδισμένοι από αυτό, και κυρίως ο κόσμος και η παγκόσμια οικονομία.
«Πρωτοφανείς παγκόσμιες κρίσεις»
Ο Μαρινάκης τοποθέτησε την πρόταση σε ένα φόντο διαδοχικών κρίσεων που, όπως υποστήριξε, έχουν αλλάξει μόνιμα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ναυτιλία.
Πρώτα απ’ όλα, αυτό που έχουμε δει τα τελευταία έξι χρόνια είναι εντελώς πρωτοφανές. Εννοώ, είχαμε τον Covid, τη Διώρυγα του Παναμά, είχαμε το κλείσιμο της Διώρυγας του Σουέζ με τον πόλεμο στην Ερυθρά Θάλασσα, μετά τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας και φυσικά ό,τι συμβαίνει μεταξύ Ισραήλ, Ιράν και Λιβάνου όλο αυτό το διάστημα. Πρόκειται λοιπόν για τεράστιες διαταραχές που επηρεάζουν τον κλάδο μας και παράλληλα τον καθιστούν πολύτιμο για όλα τα κράτη, ειδικά σε ό,τι αφορά τη μεταφορά ενέργειας.
Για τις ναυτιλιακές εταιρείες, τόνισε, η πρώτη προτεραιότητα παραμένει η ασφάλεια των πληρωμάτων.
Εμείς πρέπει να είμαστε εκεί για να διασφαλίσουμε ότι τα πληρώματά μας είναι ασφαλή. Διαχειριζόμαστε έναν αποδοτικό στόλο και θα είμαστε εκεί για να παραδώσουμε φορτία όταν χρειάζεται, και μάλιστα ακόμα περισσότερα. Οπότε είναι μια πρόκληση.
Από την παγκοσμιοποίηση στον «μερκαντιλισμό παλαιού τύπου»
Η Αγγελική Φράγκου, από την πλευρά της, παρουσίασε μια ευρύτερη ανάλυση για μια παγκόσμια οικονομία που απομακρύνεται από την εποχή της παγκοσμιοποίησης και της αποδοτικότητας προς κάτι πιο σύνθετο, πιο ακριβό και λιγότερο προβλέψιμο.
Έχω δει πολλές αγορές, αλλά το παγκόσμιο εμπόριο είναι πολύπλοκο σήμερα. Είμαι δια βίου συνδρομήτρια στον Economist, ακόμα και όταν κυκλοφορούσε σε έντυπη μορφή μόνο. Και θα έλεγα ότι μπορούσες εύκολα να πάρεις την έκδοση του Σαββατοκύριακου, να πας στις τελευταίες σελίδες, να δεις το ΑΕΠ και τη βιομηχανική παραγωγή στις προηγμένες και τις αναδυόμενες οικονομίες, και πολύ γρήγορα να έχεις μια αξιόπιστη εικόνα για το πού πηγαίνει το παγκόσμιο εμπόριο. Σήμερα, αν και έχουμε πολλές ψηφιακές ροές δεδομένων, ο κόσμος είναι πιο περίπλοκος και δεν είναι τόσο εύκολο. Πιστεύω ότι μετακινούμαστε από την παγκοσμιοποίηση και την αποδοτικότητα προς τον μερκαντιλισμό παλαιού τύπου. Και η Ευρώπη ξέρει δυο-τρία πράγματα για τον μερκαντιλισμό. Έχει 200 χρόνια εμπειρίας σε αυτόν. Η Αγγλία ήταν στην πρώτη γραμμή και η Ολλανδία, και βασικά τέσσερις παράγοντες επηρεάζουν σήμερα το εμπόριο: η εθνική ασφάλεια, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, οι αμυντικές δαπάνες και η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI). Το καθένα από αυτά είναι ένα τεράστιο θέμα και επηρεάζει τον τρόπο που εμπορευόμαστε και την πολυπλοκότητα του.
Οι δύο πρώτοι από αυτούς τους παράγοντες, υποστήριξε, μετατρέπουν ένα βελτιστοποιημένο σύστημα σε αναποτελεσματικό — και, παραδόξως, ακριβώς αυτό είναι που δημιουργεί ζήτηση για πλοία.
Τα δύο πρώτα, η εθνική ασφάλεια και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, ουσιαστικά μετατρέπουν έναν αποδοτικό κόσμο βελτιστοποιημένου χαμηλού κόστους σε απόλυτα αναποδοτικό. Δασμοί σημαίνει ότι θα εμπορευόμαστε, θα μεταφέρουμε πράγματα όχι εκεί που θα έπρεπε φυσιολογικά, ή ότι η μεταφορά της παραγωγής πιο κοντά (near-shoring) θα πάει πιο μακριά. Γεωπολιτικές συγκρούσεις σημαίνει ότι υπάρχουν διαταραχές και πρέπει να έχεις εφεδρείες (redundancy). Οπότε, βασικά μετακινούμαστε σε έναν κόσμο όπου οι ναύλοι έχουν ένα επιπλέον κόστος.
Όταν ο Franklin παρατήρησε ότι η ναυτιλία μοιάζει να τα πηγαίνει καλά όποια κι αν είναι η αναταραχή, η απάντηση της Φράγκου ήταν χαρακτηριστικά κοφτή — και λειτούργησε ταυτόχρονα ως προειδοποίηση.
Μέχρι να σταματήσει να ισχύει αυτό. Αλλά, ξέρετε, βασικά αν αναλογιστείτε ότι αναποτελεσματικότητα σημαίνει περισσότερα τονο-μίλια, περισσότερες διαδρομές, περισσότερα απ’ όλα, άρα χρειάζονται και περισσότερα πλοία.
Το υλικό αποτύπωμα της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) αποτέλεσε άλλο ένα κεντρικό σημείο της ανάλυσης της Φράγκου. Το AI, επέμεινε, δεν είναι απλώς λογισμικό ούτε αφορά μόνο τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε: πίσω του δημιουργείται μια νέα παγκόσμια υποδομή, αντίστοιχης σημασίας με τους σιδηροδρόμους και τους πετρελαϊκούς αγωγούς του παρελθόντος.
Δεν πρόκειται μόνο για λογισμικό. Πρόκειται για εργοστάσια ημιαγωγών, για κέντρα δεδομένων, για ενέργεια και διανομή ενέργειας. Αυτή είναι μια νέα υποδομή που πρέπει να δημιουργηθεί με τον ίδιο τρόπο που δημιουργήθηκαν οι σιδηρόδρομοι και οι αγωγοί στο παρελθόν. Και πρόκειται να δαπανηθούν τεράστια ποσά. Μιλάμε για 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2025, και επιπλέον στα επόμενα πέντε χρόνια, μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες θα δοθούν περίπου άλλα 5 τρισεκατομμύρια. Και αυτές είναι παγκόσμιες τάσεις, επειδή και η Κίνα κάνει το ίδιο πράγμα. Η Ευρώπη κάνει το ίδιο. Και περίπου το ένα τρίτο αυτού αφορά εμπορεύματα που μεταφέρουμε εμείς, όπως χάλυβα, τσιμέντο, LNG, άνθρακα, κάθε μορφή ενέργειας.
Ορμούζ: Η ενέργεια αναζητά νέους δρόμους
Για τα ίδια τα Στενά του Ορμούζ, η Φράγκου υπογράμμισε πόσο μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ενέργειας εξαρτάται από τη διέλευση, και πώς κάθε ένταση εκεί επιβάλλει επανεξέταση του εφοδιασμού.
Μιλάμε για 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου που διακινούνται, περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης και περίπου το 20% του φυσικού αερίου. Επομένως, θα πρέπει αναγκαστικά να υπάρξει διαφοροποίηση βραχυπρόθεσμα. Θα δείτε να δημιουργούνται περισσότεροι αγωγοί και περισσότερες εγκαταστάσεις αποθήκευσης.
Παρά τους κινδύνους, η Φράγκου υποστήριξε ότι ακόμη και εξελίξεις που οι Ευρωπαίοι έβλεπαν επί μακρόν με δυσπιστία — με πρώτη τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες — μπορούν να έχουν πραγματικά οφέλη.
Ακόμη και κάτι πολύ αρνητικό όπως οι αμυντικές δαπάνες, μπορεί στην πραγματικότητα να φέρει πολύ θετικές εξελίξεις για την Ευρώπη. Ήμουν εδώ, στον Economist, πριν από δύο χρόνια, και ήταν ανήκουστο για έναν Ευρωπαίο να σκέφτεται ότι θα ξοδεύαμε στην άμυνα. Και σήμερα το ΝΑΤΟ έχει φτάσει το 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια για το 2025, κατά 50% υψηλότερα από το 2015. Και αυξάνουμε τις δαπάνες στο περίπου 5%. Αυτό που θα μας φέρει όλο αυτό, είναι ουσιαστικά προηγμένες τεχνολογίες κατασκευής και τεχνολογικές καινοτομίες. Αυτό μπορεί να έχει πολύ θετικές επιπτώσεις παγκοσμίως, στην κοινωνία των πολιτών.
Πρώτα η ανθρώπινη ζωή
Απαντώντας σε σχετικό ερώτημα, ο Βαγγέλης Μαρινάκης υπογράμμισε ότι το ανθρώπινο διακύβευμα υπερέχει των αριθμών.
Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να σεβόμαστε και να προστατεύουμε την ανθρώπινη ζωή. Δεύτερον, πρέπει να σεβόμαστε και να προστατεύουμε την ιστορία των εθνών, τον πολιτισμό των εθνών και, φυσικά, τη δημοκρατία. Αν λοιπόν συμφωνούμε όλοι σε αυτήν την αρχή —πρωτίστως οι ηγέτες μας και έπειτα εμείς ως ηγέτες στον δικό μας κλάδο— πιστεύω ότι θα είμαστε στον σωστό δρόμο. Αυτό που λέω ξανά, λοιπόν, είναι ότι όλα αυτά τα σκαμπανεβάσματα που έχουμε στην αγορά, στις τιμές του πετρελαίου, σε όλα τα εμπορεύματα, προκαλούν ζημιά. Ίσως εξακολουθούμε να βλέπουμε ότι οι αγορές τα πηγαίνουν εξαιρετικά καλά. Βλέπουμε ότι η αμερικανική οικονομία τα πάει πολύ καλά. Όμως το ερώτημα είναι για πόσο καιρό ακόμα; Και δεύτερον, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι υπάρχει ενεργειακή επάρκεια.
Το συμπέρασμά του ήταν ότι η σταθερότητα πρέπει να αποκατασταθεί ταχύτατα — με «γρήγορες και άμεσες ενέργειες», όπως είπε — προτού η συσσωρευμένη πίεση στις οικονομίες προκαλέσει μόνιμη ζημιά. Ήταν ένα μήνυμα που, προερχόμενο από έναν τόσο σημαντικό εφοπλιστή, είχε ιδιαίτερο βάρος: ο ναυτιλιακός κλάδος αν και επωφελείται από έναν κόσμο σε αναταραχή είναι εκείνος που υποστηρίζει με τη μεγαλύτερη ένταση την ανασυγκρότησή του.
