Από την αναθεώρηση του άρθρου 86 που αποτελεί την «πυριτιδαποθήκη» της κοινωνικής οργής και την αλλαγή του τρόπου επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, ως την άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων
Ώρα συνταγματικής αναθεώρησης είναι η σημερινή, με τον Πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, να ανακοινώνει μέσω τηλεοπτικού μηνύματος την έναρξη των διαδικασιών.
Η πρωτοβουλία, η οποία θα αναλυθεί περαιτέρω σε βραδινή τηλεοπτική συνέντευξη του Πρωθυπουργού, έρχεται ως συνέχεια των δεσμεύσεων που είχε αναλάβει ήδη από πέρυσι ενώπιον του Προέδρου της Βουλής, Κωνσταντίνου Τασούλα.
Κατά τη συνάντησή τους στο Προεδρικό Μέγαρο, ο κ. Μητσοτάκης είχε χαρακτηρίσει τη διαδικασία ως «σημαντική», επισημαίνοντας ότι απαιτούνται συνεργασίες, καθώς «η συνταγματική αναθεώρηση είναι ευκαιρία για συζητήσεις που θα χτίσουν γέφυρες και δεν θα ανοίξουν ρήγματα».
Το στίγμα της σημερινής ανακοίνωσης έδωσε χθες ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, τονίζοντας ότι «η στάση των κομμάτων στο θέμα της συνταγματικής αναθεώρησης θα αποτελέσει κριτήριο πολιτικής ευθύνης απέναντι στο μέλλον της χώρας», καθώς πρόκειται για μια «κορυφαία πολιτική διαδικασία που απαιτεί ευρείες συναινέσεις και θα καθορίσει το πολιτικό και θεσμικό πλαίσιο των επόμενων δεκαετιών». Ο ίδιος αναμένεται να παρουσιάσει σήμερα το πλήρες χρονοδιάγραμμα και τις λεπτομέρειες της πρότασης.
Τι περιλαμβάνει το «καλάθι» των συνταγματικών αλλαγών
Η κυβερνητική πρόταση περιλαμβάνει άρθρα που αναμένεται να πυροδοτήσουν έντονο διάλογο μεταξύ των πολιτικών κομμάτων, αφού η επιστημονική συζήτηση εδώ κι έναν χρόνο διεξάγεται με ιδιαίτερη ένταση.
Όπως όλα δείχνουν, το άρθρο 103 οδεύει προς αναθεώρηση, αφού εδώ και καιρό ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο για την κατάργηση του συνταγματικού θεσμού της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων.
Ο Πρωθυπουργός έχει ξεκαθαρίσει ότι στόχος είναι η θεσμική κατοχύρωση της αξιολόγησης «για να επιβραβεύουμε τους συνεπείς και, αφετέρου, αν υπάρχουν περιπτώσεις υπαλλήλων που συστηματικά δεν ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές, να μην υπάρχει συνταγματικό κώλυμα προκειμένου και να απομακρύνονται από το Δημόσιο».
Υψηλά στις προτεραιότητες της επερχόμενης αναθεώρησης δεσπόζει η τύχη του άρθρου 86, της διάταξης εκείνης που ρυθμίζει την ποινική ευθύνη των υπουργών και η οποία έχει μετατραπεί σε σύμβολο μιας βαθιάς κρίσης εμπιστοσύνης των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα. Η ανάγκη να μπει ένα οριστικό τέλος στην προνομιακή μεταχείριση του πολιτικού προσωπικού και στην αίσθηση μιας ιδιότυπης θεσμικής ασυλίας προβάλλει πλέον ως καθολικό αίτημα, αποτελώντας ταυτόχρονα τη «βαριά σημαία» του πολιτικού αγώνα που έχει ξεκινήσει η Μαρία Καρυστιανού.
Το ΠαΣοΚ σημειώνεται ότι έχει ήδη θέσει το ζήτημα με ιδιαίτερη ένταση, με τον Νίκο Ανδρουλάκη να υπογραμμίζει πρόσφατα, πλαισιωμένος από τον Ευάγγελο Βενιζέλο, την ανάγκη για ριζικές τομές, ενώ από την πλευρά της η κυβέρνηση δείχνει να αναζητά μια φόρμουλα όπου η διερεύνηση των ευθυνών
«δεν θα εξαρτάται από την εκάστοτε πλειοψηφία». Παρά την επιτακτικότητα της αλλαγής, η κατεύθυνσή της παραμένει το μεγάλο ερωτηματικό, καθώς στη δημόσια σφαίρα διασταυρώνονται διαφορετικές «δοσολογίες» ως προς τον βαθμό εμπλοκής της τακτικής Δικαιοσύνης στη διαδικασία.
Στην αναθεωρητική ατζέντα περιλαμβάνεται και το άρθρο 90, που αφορά τη διαδικασία εκλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, με στόχο την αναζωογόνηση του κύρους της δικαστικής εξουσίας σε μια συγκυρία όπου η εμπιστοσύνη στον θεσμό της Θέμιδας καταγράφει ιστορικά χαμηλά.
Το ζήτημα κυριαρχεί στον δημόσιο διάλογο, με το ΠαΣοΚ να έχει εστιάσει στην ανάγκη αλλαγής του τρόπου επιλογής των ανώτατων λειτουργών, ενώ η κυβέρνηση δεν αρνείται την ανάγκη αναθεώρησης παρά το γεγονός ότι ο ισχύων νόμος –που επιτρέπει στους ίδιους τους δικαστές να μετέχουν στην υπόδειξη υποψηφίων– έχει μετριάσει τις επικρίσεις και έχει ικανοποιήσει ευρωπαϊκές αρχές για το κράτος δικαίου.
Στο τραπέζι έχουν ήδη διατυπωθεί σωρεία απόψεων, από την πλήρη επιλογή της ηγεσίας από τους ίδιους τους δικαστικούς λειτουργούς έως τις αντίθετες φωνές που προειδοποιούν για τον κίνδυνο ενός «κράτους δικαστών» και τη νόθευση της αρχής της λαϊκής κυριαρχίας.
Στο τραπέζι της αναθεώρησης τίθεται παράλληλα το άρθρο 16, με τον Παύλο Μαρινάκη να τονίζει πως στόχος είναι «να μπορεί ο τόπος να έχει εξ υπαρχής μη κρατικά πανεπιστήμια και όχι μόνο παραρτήματα», υπογραμμίζοντας τη βούληση για μια τομή που θα ευθυγραμμίζει το εγχώριο πλαίσιο με τα διεθνή δεδομένα. Η πολιτική αυτή πρωτοβουλία έρχεται πλέον να πατήσει στο στέρεο έδαφος της πρόσφατης απόφασης 1918/2025 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας,
η οποία έβαλε τέλος σε μια χρονίζουσα εκκρεμότητα. Με μια πλειοψηφία 17 προς 8, οι ανώτατοι δικαστές έδωσαν το συνταγματικό «πράσινο φως» για τη λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων, κρίνοντας ότι το άρθρο 16 δεν πρέπει να ερμηνεύεται αποκομμένα, αλλά σε συνάρτηση με το ενωσιακό δίκαιο και τις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας.
Στον σχεδιασμό της αναθεώρησης περιλαμβάνεται και το άρθρο 24 για την προστασία του περιβάλλοντος, μια διάταξη που, αν και υπήρξε πρωτοπόρος το 1975, δεν στάθηκε ικανή να αποτρέψει τη σημερινή αποκαρδιωτική κατάσταση του οικιστικού και φυσικού περιβάλλοντος.
Παρότι η ανάγκη αλλαγών κρίνεται καταρχήν εύλογη λόγω της σημαντικής υποβάθμισης των τελευταίων ετών, η κατεύθυνση της μεταρρύθμισης παραμένει υπό συζήτηση. Πρόσωπα που ασχολούνται με το περιβαλλοντικό δίκαιο, μεταξύ των οποίων και δικαστές του αρμόδιου Ε’ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, επισημαίνουν με νόημα πως το άρθρο 24, όπως ερμηνεύθηκε από τη νομολογία του ΣτΕ και των διεθνών δικαστηρίων,
αποτελεί ήδη ένα «επαρκές οπλοστάσιο» τόσο για την προστασία του οικοσυστήματος όσο και για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Υπό αυτό το πρίσμα, υπογραμμίζεται ότι το άρθρο αποδείχθηκε ιδιαίτερα ανθεκτικό και αυτό που προέχει δεν είναι η συνταγματική μεταβολή, αλλά η πιστή εφαρμογή του υφιστάμενου πλαισίου από τη Διοίκηση και τον κοινό νομοθέτη, ώστε οι διατάξεις του να εξειδικεύονται με προσήλωση στις αρχές και τις κατευθύνσεις της νομολογίας.
Η αυλαία των προτάσεων αναμένεται να κλείσει με την αλλαγή στο άρθρο 30, η οποία αφορά την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας για μία και μόνη εξαετή θητεία. Σύμφωνα με τον Πρωθυπουργό, η κίνηση αυτή θα διασφαλίσει ότι ο ανώτατος πολιτειακός θεσμός θα παραμείνει «μακριά από κομματικές σκοπιμότητες και συχνές πολιτικές αντιπαραθέσεις»,
ενισχύοντας τον ρυθμιστικό και ενοποιητικό ρόλο του Προέδρου στο πολίτευμα. Τη συγκεκριμένη συνταγματική πρόταση είχε εισηγηθεί ο κ. Μητσοτάκης ήδη από το διάγγελμά του για την αλλαγή στη σκυτάλη της Προεδρίας, όταν ανακοίνωσε την αντικατάσταση της Κατερίνας Σακελλαροπούλου από τον νυν Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνο Τασούλα.
Τον ρόλο του διαχειριστή της όλης διαδικασίας αναλαμβάνει, όπως όλα δείχνουν, ο Ευριπίδης Στυλιανίδης, ο οποίος καλείται να διευθύνει μια συζήτηση με υψηλές θεσμικές απαιτήσεις. Σε κάθε περίπτωση, η συνταγματική αναθεώρηση παραμένει μια διαδικασία που, από τη φύση της,
απαιτεί ευρείες συναινέσεις. Σε ένα πολιτικό κλίμα, όμως, που ενίοτε λαμβάνει χαρακτηριστικά ακραίας πόλωσης, η εξασφάλιση αυτών των συγκλίσεων φαντάζει, αν μη τι άλλο, εξαιρετικά δύσκολη. Το αν ο Καταστατικός Χάρτης της χώρας θα αποτελέσει πεδίο σύνθεσης ή άλλη μία αρένα στείρας κομματικής αντιπαράθεσης, μένει να αποδειχθεί στην κοινοβουλευτική πράξη.
