Νέοι κανόνες από τις Βρυξέλλες για τον περιορισμό των τουριστικών μισθώσεων σε περιοχές με υψηλό κόστος κατοικίας – Τι αλλάζει για Airbnb, δεύτερες κατοικίες και κλειστά ακίνητα.
Νέα δεδομένα για τη ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων τύπου Airbnb στην Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να διαμορφώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω του Νόμου για την Οικονομικά Προσιτή Στέγαση (Affordable Housing Act), που παρουσιάστηκε σήμερα.
Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να ενισχυθεί η νομική ασφάλεια των εθνικών, περιφερειακών και δημοτικών αρχών που επιθυμούν να λάβουν μέτρα κατά των βραχυχρόνιων μισθώσεων, όταν αυτές συμβάλλουν στην περιορισμένη διαθεσιμότητα κατοικιών και στην αύξηση του κόστους στέγασης.
Η στεγαστική κρίση αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα για εκατομμύρια Ευρωπαίους. Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου, για το 51% των πολιτών που κατοικούν σε ευρωπαϊκές πόλεις, το κόστος της κατοικίας αποτελεί άμεση και επείγουσα ανησυχία.
«Πριν από έναν χρόνο υποσχέθηκα να αντιμετωπίσω το πρόβλημα της οικονομικά προσιτής στέγασης στην Ευρώπη. Σήμερα κάνουμε ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επισημαίνοντας ότι εργαζόμενοι σε βασικές υπηρεσίες και φοιτητές δυσκολεύονται πλέον να κατοικήσουν στις περιοχές όπου εργάζονται ή σπουδάζουν.
Σχεδόν διπλασιάστηκαν οι βραχυχρόνιες μισθώσεις
Η Επιτροπή επισημαίνει τη μεγάλη άνοδο των βραχυχρόνιων μισθώσεων τα τελευταία χρόνια. Η δραστηριότητα στις τέσσερις μεγαλύτερες πλατφόρμες του κλάδου αυξήθηκε κατά 93% από το 2018 έως το 2024, ενώ σημαντικό μέρος αυτής της δραστηριότητας εντοπίζεται σε περιοχές που ήδη αντιμετωπίζουν έντονη στεγαστική πίεση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το κέντρο της Μαδρίτης, όπου αντιστοιχούν περίπου 40 βραχυχρόνιες μισθώσεις για κάθε 100 κατοικίες που διατίθενται στην αγορά μακροχρόνιας μίσθωσης. Στο Ζάγκρεμπ, την ίδια στιγμή, περισσότερο από το 19% των κατοικιών παραμένει κενό.
Η μετατροπή κατοικιών σε τουριστικά καταλύματα μπορεί, σύμφωνα με την Επιτροπή, να περιορίσει το διαθέσιμο απόθεμα για μόνιμη κατοικία και να ενισχύσει τις αυξήσεις των τιμών, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η ζήτηση είναι ήδη πολύ υψηλή.
Περισσότερα εργαλεία στις τοπικές αρχές
Αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις και κράτη-μέλη έχουν ήδη προχωρήσει σε περιορισμούς των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Ωστόσο, ορισμένα από τα μέτρα αυτά έχουν οδηγήσει σε δικαστικές διαμάχες σχετικά με τη συμβατότητά τους με το ευρωπαϊκό δίκαιο και τους κανόνες της ενιαίας αγοράς.
Ο νέος ευρωπαϊκός νόμος επιχειρεί να ξεκαθαρίσει το τοπίο, καθορίζοντας τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι αρμόδιες αρχές μπορούν να παρεμβαίνουν για την προστασία της οικονομικά προσιτής και διαθέσιμης κατοικίας.
Η στεγαστική πολιτική παραμένει στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών, των περιφερειών και των δήμων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα αποφασίζει ποια μέτρα θα εφαρμοστούν, αλλά θα παρέχει ένα κοινό πλαίσιο ώστε οι σχετικές αποφάσεις να μπορούν να λαμβάνονται με μεγαλύτερη νομική ασφάλεια.
Ο επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης Νταν Γιόργκενσεν έκανε λόγο για «στεγαστική κρίση», επισημαίνοντας ιδιαίτερα τον ρόλο της βραχυχρόνιας μίσθωσης. Όπως υπογράμμισε, η κατοικία δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη αγαθό της αγοράς, αλλά συνδέεται άμεσα με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη καλύτερης αξιοποίησης των ήδη υφιστάμενων κατοικιών, πέρα από την κατασκευή και ανακαίνιση νέων ακινήτων.
Από την πλευρά της, η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Επιτροπής Τερέσα Ριμπέρα σημείωσε ότι, όταν η αγορά αδυνατεί να εξασφαλίσει οικονομικά προσιτή κατοικία, οι δημόσιες αρχές έχουν ευθύνη να παρέμβουν. Όπως ανέφερε, ο νέος νόμος προσφέρει στις τοπικές αρχές το απαραίτητο πλαίσιο για να αντιμετωπίσουν τις πιέσεις στη στέγαση.
Ποιες θα είναι οι «περιοχές υπό στεγαστική πίεση»
Βασικό στοιχείο του νέου πλαισίου αποτελεί ο καθορισμός των λεγόμενων «περιοχών υπό στεγαστική πίεση», με τη χρήση κοινής ευρωπαϊκής μεθοδολογίας.
Για τον χαρακτηρισμό μιας περιοχής θα μπορούν να λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως η σχέση μεταξύ τιμών κατοικίας και εισοδημάτων, αλλά και άλλοι δείκτες που καταγράφουν τη διαθεσιμότητα και την οικονομική προσιτότητα των κατοικιών.
Σε αυτές τις περιοχές, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να περιορίζουν τη χρήση κατοικιών για σκοπούς διαφορετικούς από την κύρια κατοικία. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται οι βραχυχρόνιες τουριστικές μισθώσεις, οι δεύτερες κατοικίες, αλλά και η παρατεταμένη αχρησία ακινήτων.
Κάθε περιορισμός θα πρέπει να είναι αναγκαίος, αναλογικός και στοχευμένος, ενώ οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να τεκμηριώνουν ότι τα μέτρα που λαμβάνουν συμβάλλουν ουσιαστικά στην αντιμετώπιση των τοπικών στεγαστικών προβλημάτων.
Τι προβλέπεται ειδικά για το Airbnb
Σε ό,τι αφορά τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, η Επιτροπή ξεκαθαρίζει ότι οι περιορισμοί θα πρέπει να αφορούν κυρίως δραστηριότητες που μειώνουν το διαθέσιμο απόθεμα κατοικιών για μακροχρόνια μίσθωση.
Πριν επιβάλουν περιορισμούς, οι τοπικές αρχές θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις έχουν προκαλέσει σημαντικές επιπτώσεις στη διαθεσιμότητα ή την οικονομική προσιτότητα των κατοικιών για τουλάχιστον τρία χρόνια. Παράλληλα, θα πρέπει να τεκμηριώνεται ότι ο ίδιος στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί με ηπιότερα μέτρα.
Οι αρχές θα πρέπει επίσης να εφαρμόζουν τον ευρωπαϊκό κανονισμό για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών καταχώρισης και της αφαίρεσης ή απενεργοποίησης αγγελιών που δεν τηρούν τους προβλεπόμενους κανόνες.
Το νέο πλαίσιο καλύπτει ακόμη ζητήματα που αφορούν την αγορά και χρήση κατοικιών, όπως οι δεύτερες κατοικίες και τα ακίνητα που παραμένουν κλειστά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για τους σχετικούς περιορισμούς προβλέπεται, μεταξύ άλλων, ότι δεν θα μπορούν να εφαρμόζονται αναδρομικά, ενώ θα πρέπει να υπάρχουν κατάλληλες μεταβατικές ρυθμίσεις για τους ιδιοκτήτες.
