Η τεχνολογία βοήθησε αλλά η διδασκαλία δεν αντικαταστάθηκε.
H τεχνολογία κατάφερε να διασφαλίσει τη συνέχεια της διδασκαλίας σε συνθήκες κρίσης, χωρίς όμως να μπορέσει να υποκαταστήσει την ανθρώπινη επαφή, τη συνεργασία και τη βιωματική διάσταση της πανεπιστημιακής ζωής.
Πέντε χρόνια μετά την αναγκαστική μετάβαση των πανεπιστημίων στην επείγουσα απομακρυσμένη διδασκαλία, η εμπειρία της πανδημίας εξακολουθεί να προσφέρει χρήσιμα διδάγματα για το μέλλον.
Aυτό προκύπτει από έρευνα που διεξήχθη το 2021-22,,σε 389 φοιτητές όλων των Σχολών του Πολυτεχνείου Κρήτης που κατέγραψε τις εμπειρίες και τις δυσκολίες των φοιτητών, αλλά και τις προτάσεις τους για το μέλλον, αναδεικνύοντας τόσο τις δυνατότητες όσο και τα όρια της διαδικτυακής διδασκαλίας.
Η τεχνολογία διασφάλισε τη συνέχεια
Η αιφνίδια μετάβαση από τις αίθουσες διδασκαλίας στις ψηφιακές πλατφόρμες αποτέλεσε μια πρωτόγνωρη δοκιμασία. Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, διδάσκοντες και φοιτητές προσαρμόστηκαν σε ένα νέο εκπαιδευτικό περιβάλλον, όπου η τεχνολογία έγινε το βασικό μέσο επικοινωνίας και μάθησης.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η μετάβαση στο ηλεκτρονικό περιβάλλον πέτυχε τον βασικό στόχο της συνέχισης της διδασκαλίας.
Οι φοιτητές χρησιμοποίησαν ένα ευρύ φάσμα τεχνολογικού εξοπλισμού και ηλεκτρονικών υπηρεσιών του Πολυτεχνείου Κρήτης, ενώ οι περισσότεροι παρακολούθησαν τα μαθήματα μέσω προσωπικών φορητών υπολογιστών (56%) και κινητών τηλεφώνων (21%), αξιοποιώντας πλατφόρμες όπως το Zoom και το e-Class, οι οποίες εξασφάλισαν την πρόσβαση στο εκπαιδευτικό υλικό και τη διατήρηση της επικοινωνίας με τους διδάσκοντες.
Τα αποτελέσματα αποτυπώνουν τις συνθήκες της έκτακτης περιόδου της πανδημίας και δεν αποτελούν αξιολόγηση των σημερινών, οργανωμένων μορφών εξ αποστάσεως εκπαίδευσης.
Η ανθρώπινη επαφή δεν αντικαταστάθηκε
Η συμβολή των ψηφιακών υποδομών υπήρξε καθοριστική, καθώς το 58% των φοιτητών δήλωσε ικανοποιημένο ή πολύ ικανοποιημένο από τα τεχνολογικά μέσα και την υποστήριξη που παρείχε το Ίδρυμα. Ωστόσο, η διαδικτυακή διδασκαλία δεν κατάφερε να αναπληρώσει την ανθρώπινη διάσταση της πανεπιστημιακής ζωής.
Οι φοιτητές ανέφεραν ως σημαντικότερη δυσκολία τη μειωμένη αλληλεπίδραση με τους διδάσκοντες και τους συμφοιτητές (60%), καθώς και τη μειωμένη συγκέντρωση κατά τη διάρκεια των διαδικτυακών μαθημάτων (55%). Παράλληλα, καταγράφηκε αυξημένο άγχος στις ηλεκτρονικές εξετάσεις (47%) και στις ηλεκτρονικές αίθουσες (30%), καθώς και αίσθηση απομόνωσης (30%).
Ταυτόχρονα, τεχνικές δυσκολίες και ελλείψεις σε εξοπλισμό —όπως η κατοχή παλαιού εξοπλισμού από 43 φοιτητές, η απουσία σύνδεσης στο διαδίκτυο στο σπίτι για 28 φοιτητές ή η ανάγκη κοινής χρήσης εξοπλισμού με την οικογένεια για 22 φοιτητές— ανέδειξαν ότι η ισότιμη πρόσβαση στις ψηφιακές τεχνολογίες αποτέλεσε μια πρόκληση. Οι δυσκολίες αυτές εμφανίζονται εντονότερα σε ορισμένες ομάδες φοιτητών, όπως οι γυναίκες, οι φοιτητές των πρώτων ετών και οι φοιτητές μεγαλύτερης ηλικίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, παρά τη μεγάλη συμμετοχή στα διαδικτυακά μαθήματα —πάνω από 71% δήλωσαν ότι συμμετείχαν χωρίς προβλήματα ή με λίγα προβλήματα—, η πλειονότητα των φοιτητών θεωρεί τη δια ζώσης διδασκαλία αναντικατάστατη. Το 70% δήλωσε ότι δεν θα ήθελε να γίνονται στο μέλλον διαδικτυακά μαθήματα.
Η άμεση επικοινωνία με τον διδάσκοντα, η συνεργασία με τους συμφοιτητές, η ανταλλαγή ιδεών μέσα στην αίθουσα και η συνολική εμπειρία της πανεπιστημιακής ζωής αποτελούν στοιχεία που, σύμφωνα με τις απαντήσεις των φοιτητών, δύσκολα μπορούν να υποκατασταθούν πλήρως από ένα ψηφιακό περιβάλλον.
Θετικά αξιολογήθηκε η προσπάθεια των διδασκόντων να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της νέας πραγματικότητας, με τη μέση ικανοποίηση από τις διαλέξεις να ανέρχεται σε 3,44 και από τη διδασκαλία των εργαστηρίων σε 3,37, σε κλίμακα από 1 (πολύ δυσαρεστημένος) έως 5 (πολύ ικανοποιημένος). Θετικά αξιολογήθηκε επίσης η συμβολή του Μηχανογραφικού Κέντρου στη διατήρηση της εκπαιδευτικής λειτουργίας. Η ποιότητα των τεχνολογικών υπηρεσιών, η οργάνωση της ενημέρωσης και η υποστήριξη των χρηστών συνέβαλαν ουσιαστικά στην ομαλή διεξαγωγή των μαθημάτων και των εξετάσεων.
Εργαστήρια και εξετάσεις
Παρά τα θετικά στοιχεία, η έρευνα ανέδειξε δύο σημαντικά ζητήματα: τα εργαστηριακά μαθήματα και τις ηλεκτρονικές εξετάσεις.
Οι συμμετέχοντες διατύπωσαν ότι η εκπαίδευση των μηχανικών απαιτεί φυσική παρουσία, καθώς η χρήση εξειδικευμένου εξοπλισμού και η βιωματική μάθηση δύσκολα μπορούν να αντικατασταθούν από ψηφιακά μέσα. Ενδεικτικό είναι ότι στην ερώτηση εάν θα ήθελαν στο μέλλον να γίνονται τα εργαστήρια διαδικτυακά, το 88,4% απάντησε αρνητικά.
Αντίστοιχα, στις ηλεκτρονικές εξετάσεις διατυπώθηκαν επιφυλάξεις σχετικά με την αξιοπιστία της αξιολόγησης, ενώ ο περιορισμένος χρόνος, η δυσκολία των θεμάτων και η ψυχολογική πίεση επηρέασαν αρνητικά την εμπειρία των φοιτητών.
Συνολικά, η μέση ικανοποίηση από τις διαδικτυακές εξετάσεις ήταν χαμηλή, ίση με 2,57, σε κλίμακα από 1 έως 5, ενώ μόνο το 10% δήλωσε ότι η ηλεκτρονική παράδοση επηρέασε θετικά την απόδοσή του. Στην ερώτηση εάν θα ήθελαν στο μέλλον να εξετάζονται διαδικτυακά, το 75,8% απάντησε αρνητικά.
Τι προτείνουν οι φοιτητές
Οι συμμετέχοντες δεν περιορίστηκαν στην καταγραφή των προβλημάτων, αλλά διατύπωσαν και συγκεκριμένες προτάσεις για τη βελτίωση της διαδικτυακής διδασκαλίας σε περιόδους κρίσης.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η καλύτερη οργάνωση της διδακτέας ύλης, η έγκαιρη ανάρτηση του εκπαιδευτικού υλικού, η αξιοποίηση περισσότερων διαδραστικών και οπτικοακουστικών μέσων και η διάθεση καταγεγραμμένων διαλέξεων ή συμπληρωματικού οπτικοακουστικού υλικού, όπου αυτό είναι παιδαγωγικά και θεσμικά εφικτό. Παράλληλα, προτάθηκε μεγαλύτερη ποικιλία και καλύτερος σχεδιασμός των μεθόδων αξιολόγησης, ώστε να περιορίζεται η ψυχολογική πίεση χωρίς να υποβαθμίζεται η αξιοπιστία των εξετάσεων.
Διαφοροποιήσεις στην εμπειρία των φοιτητών
Η εμπειρία των φοιτητών δεν ήταν ίδια για όλους. Οι άνδρες εμφανίζονται σταθερά πιο ικανοποιημένοι από τις γυναίκες.
Επίσης, οι πρωτοετείς, αλλά και οι φοιτητές ορισμένων σχολών, αξιολογούν πιο θετικά την υποστήριξη, τη διδασκαλία και την ανταπόκριση του Ιδρύματος, με τους φοιτητές της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών να εμφανίζουν συχνά τις υψηλότερες αξιολογήσεις.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση της οικονομικής κατάστασης με την αξιολόγηση της επείγουσας απομακρυσμένης διδασκαλίας, καθώς οι φοιτητές με υψηλότερη μηνιαία δυνατότητα τείνουν να εμφανίζουν πιο θετικές αξιολογήσεις. Το εύρημα αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη ανάπτυξης πολιτικών που θα διασφαλίζουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης και ουσιαστική υποστήριξη όλων των φοιτητών, ανεξάρτητα από τις προσωπικές ή οικονομικές τους συνθήκες.
Τα διδάγματα για την επόμενη ημέρα
Η εμπειρία της πανδημίας άφησε μια πολύτιμη παρακαταθήκη για την επόμενη ημέρα στο Πολυτεχνείο Κρήτης. Η διαδικτυακή διδασκαλία μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά ως συμπληρωματικό εργαλείο, προσφέροντας ευελιξία και νέες δυνατότητες μάθησης.
Ταυτόχρονα, όμως, επιβεβαίωσε ότι ο πυρήνας της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης παραμένει η ανθρώπινη επαφή, η συνεργασία, η αλληλεπίδραση και η βιωματική εμπειρία που, σύμφωνα με τις απαντήσεις των φοιτητών, δύσκολα μπορούν να υποκατασταθούν πλήρως από ένα ψηφιακό περιβάλλον.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι η αντικατάσταση της δια ζώσης εκπαίδευσης από την τεχνολογία, αλλά η δημιουργική σύνθεση των δύο, με στόχο ένα πιο ευέλικτο, σύγχρονο και ποιοτικό πανεπιστήμιο.
Το άρθρο αποτελεί σύνοψη των ευρημάτων δύο Διπλωματικών Εργασιών, του Παναγιώτη Μάλλιου (2026) και του Νίκου Ρεκούδη (2022), που εκπονήθηκαν στη Σχολή Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης του Πολυτεχνείου Κρήτης, υπό την επίβλεψη της Δρ. Ε. Κρασαδάκη και του Αναπληρωτή Καθηγητή Σ. Τσαφαράκη.
ΠΗΓΗ: ΠΑΤΡΙΣ
