Ωδείο Ρεθύμνου, 28 Ιουνίου 2026
Σεβασμιώτατε,
Αξιότιμοι εκπρόσωποι των Αρχών,
Αξιότιμοι επισκέπτες μας
Κυρίες και κύριοι,
Αγαπητοί συμπολίτες,
Αγαπητέ Καθηγητά, κύριε Νίκο Σταμπολίδη,
Σήμερα, εδώ, στην ενετική Εκκλησία της Παναγίας των Αυγουστινιανών, τιμούμε έναν άνθρωπο που μας προέτρεψε με τον πιο γόνιμο και γοητευτικό τρόπο, να αφουγκραστούμε το παρελθόν μας και να επανασυνδεθούμε με τις βαθύτερες ρίζες αυτού του τόπου.
Όπως ακούσατε από τον Πρόεδρο, το Δημοτικό Συμβούλιο Ρεθύμνης, διερμηνεύοντας το κοινό αίσθημα της ρεθυμνιώτικης κοινωνίας, ανακηρύσσει ομόφωνα τον καθηγητή Νίκο Σταμπολίδη σε Επίτιμο Δημότη Ρεθύμνης.
Μια διακεκριμένη προσωπικότητα του Πολιτισμού που δεν ανέδειξε απλώς την ιστορία του τόπου μας αλλά έγινε ο ίδιος, μέρος αυτής της ιστορίας.
Τούτη η τιμή, την οποία η πόλη μας επιφυλάσσει με φειδώ σε προσωπικότητες που αφήνουν ανεξίτηλο αποτύπωμα στη γενική πρόοδο κι ευημερία της χώρας μας, αποτελεί αναγνώριση της συνολικής, πολυεπίπεδης επιστημονικής προσφοράς του τιμώμενου αλλά και μια απτή, αμετάκλητη εκδήλωση ευγνωμοσύνης.
Γιατί ο Νίκος Σταμπολίδης δεν έφερε στο φως μόνο έναν σπουδαίο αρχαιολογικό χώρο. Προσέδωσε στην πολιτιστική ταυτότητα του Ρεθύμνου μια νέα, εμπλουτισμένη ισχυρή και ακλόνητη διάσταση και στην Κρήτη αλλά και σε ολόκληρη τη χώρα ένα τόπο παγκόσμιας πολιτιστικής αναφοράς.
Πριν από τέσσερις δεκαετίες, η Ελεύθερνα ήταν ένας αρχαιολογικός τόπος γνωστός σε περιορισμένους επιστημονικούς κύκλους. Όταν ξεκίνησαν οι συστηματικές ανασκαφές του Πανεπιστημίου Κρήτης το 1985, η ανασφάλεια και η ανησυχία των ανθρώπων για τις επιπτώσεις των ανασκαφικών αποκαλύψεων στις ιδιοκτησίες τους, προκάλεσαν τον εύλογο σκεπτικισμό τους.
Ο τιμώμενος Καθηγητής, με την επιμονή, την επιστημονική του αξιοπιστία τη
διορατικότητα του, την πίστη και την ακατάβλητη εργατικότητά του, κατάφερε να αποδυναμώσει τις προκαταλήψεις, να τις αμφιβολίες και να κάμψει τις αντιστάσεις. Εκτός από τους φοιτητές του που συμμετείχαν στο πολύχρονο ανασκαφικό έργο από το οποίο αναδείχθηκε εν καιρώ μια
εκτεταμένη νεκρόπολη των Γεωμετρικών και Αρχαϊκών χρόνων, ο Νίκος Σταμπολίδης κέρδισε την εμπιστοσύνη των ντόπιων που άνοιξαν τα σπίτια τους και υποδέχθηκαν τον ίδιο και τους συνεργάτες του, με φιλόξενη διάθεση που σταδιακά μετουσιώθηκε σε βαθιά εκτίμηση, θαυμασμό κι ευγνωμοσύνη.
Έτσι, η Ελεύθερνα έγινε σημείο αναφοράς για την αρχαιολογική επιστήμη. Έγινε τόπος συνάντησης πολιτισμών.
Ένας τόπος που προσελκύει κορυφαίους αρχαιολόγους ερευνητές, πανεπιστήμια και πολιτιστικούς φορείς από όλον τον κόσμο.
Και μαζί της, το Ρέθυμνο απολαμβάνει μια νέα διεθνή πολιτιστική ακτινοβολία.
Τούτη η εξέλιξη οφείλεται εν πολλοίς στο σπάνιο χάρισμα του Καθηγητή να συνδυάζει την επιστημονική αυστηρότητα με το όραμα. Ήταν εκείνος άλλωστε που είδε στην Αρχαία Ελεύθερνα έναν τόπο που μπορούσε να αφηγηθεί την ιστορία της Μεσογείου, έναν τόπο που μπορούσε να συνομιλήσει με τον Όμηρο, με την Ανατολή και με τους πολιτισμούς της Ευρώπης.
Με την ισχυρή ενσυναίσθηση που τον διακρίνει αφουγκράστηκε την ενέργεια αυτού του τόπου, με την έμφυτη ευγένεια και προσήνειά του εδραίωσε το όραμα και τους υψηλούς του στόχους στη συνείδηση των ανθρώπων -φορέων της ιστορίας αυτού του τόπου, με το δυναμισμό, τη θέληση και την ακάματη προσωπική του προσπάθεια, πέτυχε τη σύνδεση του πολιτισμού με την κοινωνία, και της ιστορίας με την καθημερινότητα των σύγχρονων ανθρώπων.
Χάρη στη δική του πρωτοπόρα, πολυεδρική οπτική, η ιστορία της Κρητικής Αρχαιολογίας έγινε πλουσιότερη, ενώ το Ρέθυμνο απέκτησε ένα σπουδαίο αρχαιολογικό χώρο κι ένα διεθνές πολιτιστικό κεφάλαιο.
Ευτυχώς για μας το όραμά του δεν εξαντλήθηκε στην ανασκαφή.
Ένας αληθινός δάσκαλος γνωρίζει ότι η γνώση αποκτά επιπρόσθετη αξία όταν διαχέεται, όταν κοινωνείται μέσα από εστίες παιδείας και πολιτισμού.
Με αυτό το πνεύμα λοιπόν, τα σπάνια, μοναδικής αισθητικής και ιστορικής αξίας ανασκαφικά του ευρήματα, βρήκαν τη θέση τους σε μια σύγχρονη κιβωτό γνώσης, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχαίας Ελεύθερνας, στου οποίου την ίδρυση και την εύρυθμη λειτουργία πρωτοστάτησε ο τιμώμενος.
Πρόκειται για το μοναδικό αρχαιολογικό μουσείο στην Κρήτη που δημιουργήθηκε δίπλα στον τόπο της ανασκαφής του.
Ένα μουσείο διεθνών προδιαγραφών που φέτος συμπληρώνει δέκα χρόνια ζωής και που η ύπαρξη του αποδεικνύει ότι ακόμη και σε έναν μικρό τόπο της Κρήτης μπορούν να γεννηθούν έργα οικουμενικής σημασίας.
Ένα μουσείο-κόσμημα που αποτελεί διεθνές σημείο αναφοράς για τη μελέτη του αρχαίου ελληνικού κόσμου και συνιστά, αδιάλειπτα και επιτυχώς, ένα ζωτικό δίαυλο επικοινωνίας με μεγάλα μουσεία, πανεπιστήμια και επιστημονικά ιδρύματα της Ελλάδας της Ευρώπης και της Αμερικής.
Μέχρι σήμερα, μέσα από τις πρωτοβουλίες του Καθηγητή, η Ελεύθερνα έχει φιλοξενήσει διεθνείς εκθέσεις που υποδέχθηκαν σημαντικές προσωπικότητες του πολιτισμού και της τέχνης όπως ήταν η Έκθεση «Αρχαϊκές Ελίτ:
Πολεμιστές και Πριγκίπισσες», η οποία φιλοξένησε αρχαιολογικά ευρήματα από 18 Μουσεία της Ιταλίας, της Κύπρου, της Μεγάλης Ελλάδας, της Ετρουρίας, της Ιβηρικής χερσονήσου, ή η περιοδική Έκθεση «Πάμπλο Πικάσο – Η χαρά της ζωής»» μέσω της οποία γνωρίσαμε, χάρη στην επιμέλεια του Γενικού Διευθυντή του Μουσείου Ακρόπολης Νίκου Σταμπολίδη και της Παλόμα Πικάσο, 62 έργα που φιλοτέχνησε ο σπουδαίος καλλιτέχνης.
Άξιες αναφοράς είναι και οι συνεργασίες με κορυφαίους επιστημονικούς οργανισμούς και αναγνωρισμένα δίκτυα πολιτισμού που κατέστησαν το Ρέθυμνο συνομιλητή τους.
Κυρίες και κύριοι,
Στην ιστορία κάθε τόπου, υπάρχουν προσωπικότητες που δεν αρκούνται στο να υπηρετήσουν την επιστήμη τους αλλά κατορθώνουν να αλλάξουν τον τρόπο που βλέπουν οι άνθρωποι τον τόπο τους αλλά και τον τρόπο με τον οποίο τον αντιλαμβάνεται ο υπόλοιπος κόσμος. Προσωπικότητες που, δια του προσωπικού τους παραδείγματος, εγκαθιδρύουν μια άλλη θέαση του τόπου και του πλούτου των δυνατοτήτων του, πιο αποκαλυπτική, πιο πλήρη και πιο δίκαιη.
Για το Ρέθυμνο, ο Νίκος Σταμπολίδης είναι μία τέτοια προσωπικότητα. Αναγνωρίζουμε, χωρίς ίχνος υπερβολής, ότι ο Καθηγητής πέτυχε κάτι εξαιρετικά δύσκολο: Να μετατρέψει έναν τόπο της κρητικής ενδοχώρας σε σημείο διεθνούς πολιτιστικού διαλόγου. Να φέρει τον κόσμο στο Ρέθυμνο και ταυτόχρονα, να οδηγήσει το Ρέθυμνο στον κόσμο.
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη παρακαταθήκη του.
Γιατί ο πολιτισμός, εκτός από μνήμη και μνημεία είναι αναπτυξιακή δύναμη, είναι Παιδεία, εγγύηση κοινωνικής συνοχής, παράγοντας εξωστρέφειας, συνθήκη οικονομικής ευημερίας, είναι η ταυτότητα και η αυτογνωσία ενός τόπου.
Και όλα τούτα τα εξασφάλισε στο Ρέθυμνο, με γενναιοδωρία και δοτικότητα, ο Νίκος Σταμπολίδης.
Στη μικροκλίμακα των τοπικών κοινωνιών, στους Οικισμούς που περιβάλλουν τον αρχαιολογικό χώρο και το Μουσείο, αποτυπώθηκε η ικανότητα του να κερδίζει την εμπιστοσύνη των ανθρώπων, να τους ευαισθητοποιεί, να τους κινητοποιεί και να τους ενώνει σ’ ένα κοινό σκοπό.
Την καθολική αποδοχή του έργου του και την αναγνώριση της προσφοράς του υποδηλώνουν η ανακήρυξη του Νίκου Σταμπολίδη σε επίτιμο δημότη από το Τοπικό Συμβούλιο της Ελεύθερνας το 1994 καθώς και η απονομή τιμητικής πλακέτας στον Καθηγητή, τον περασμένο Αύγουστο, από το Τοπικό Συμβούλιο και τον Πολιτιστικό Σύλλογο της Αρχαίας Ελεύθερνας, στο πλαίσιο μιας συγκινητικής και γενναιόδωρης σε φιλοξενία τελετής.
Αλλά και στο ευρύτερο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό περιβάλλον του Ρεθύμνου, ο Νίκος Σταμπολίδης, αποτελεί πρότυπο επιστήμονα και ανθρώπου. Ένα πρότυπο που επικαλούμαστε όταν μιλάμε στα παιδιά μας αλλά και σε κάθε απόπειρα προσωπικής μας αυτοβελτίωσης.
Σε ότι αφορά το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής του Σχολής, ο τιμώμενος Καθηγητής τίμησε το λειτούργημά του συνδυάζοντας υποδειγματικά τη θεωρία με την πράξη στις πανεπιστημιακές αίθουσες και στις ανασκαφές, αναδεικνύοντας την αξία των Ανθρωπιστικών Σπουδών και προβάλλοντας την υψηλή ποιότητα των αντίστοιχων Σχολών, συνθήκη που ενισχύει την επιλογή του Ρεθύμνου ως έδρα του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Με τη μεταδοτικότητα, το ευγενές πάθος του και την υψηλή επιστημονική του επάρκεια, την αποκτηθείσα μέσα από πολύχρονες σπουδές σε αναγνωρισμένα Πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού ως υπότροφος, έμαθε στους νέους επιστήμονες ότι ο πολιτισμός δεν είναι μια ανάμνηση του παρελθόντος, αλλά δύναμη δημιουργίας του μέλλοντος.
Για το Ρέθυμνο, υπήρξε και παραμένει μια εξέχουσα προσωπικότητα της υψηλής διανόησης, της Επιστήμης και του Πολιτισμού που τιμά την πνευματική ιστορία της Πόλης των Γραμμάτων, στις σελίδες της οποίας έχουν καταχωρηθεί προσωπικότητες όπως ο Ουμανιστής Μάρκος Μουσούρος,
ο λογοτέχνης και πρωτοπόρος του ελληνικού θεάτρου Γεώργιος Χορτάτσης, ο σημαντικότερος ίσως λογοτέχνης του σύγχρονου Ρεθύμνου, διακεκριμένος ακαδημαϊκός Παντελής Πρεβελάκης, ο σπουδαίος Έλληνας Γλωσσολόγος και Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών Γεώργιος Χατζιδάκις, η
πρώτη Ελληνίδα δημοσιογράφος και πρωτεργάτρια του κινήματος για τα δικαιώματα των γυναικών Καλλιρρόη Παρρέν – Σιγανού, ο αείμνηστος Καθηγητής της ελληνικής αρχαιολογίας και φιλολογίας Στυλιανός Αλεξίου και πολλών άλλων.
Δικαίως το όνομα του Νίκου Σταμπολίδη, καταλαμβάνει περίοπτη θέση στην αξιολογική κλίμακα των διανοητών του τόπου μας. Τη διασφαλίζει ο υποδειγματικός τρόπος που υπηρετεί τον ελληνικό πολιτισμό.
Από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης έως το Μουσείο Ακρόπολης, από την Κρήτη έως τα μεγαλύτερα πολιτιστικά ιδρύματα του κόσμου, παραμένει άξιος πρεσβευτής της Ελλάδας, της επιστήμης και του ανθρωπισμού.
Με το έργο του αποδεικνύει διαρκώς ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν. Ανήκει στο μέλλον. Ανήκει στα παιδιά μας. Ανήκει σε ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Αγαπητέ Κύριε Καθηγητά,
Στο πρόσωπό σας τιμούμε τον επιστήμονα της αριστείας.
Τον δάσκαλο της γνώσης.
Τον άνθρωπο του ήθους.
Τον πνευματικό δημιουργό.
Τον οραματιστή.
Και πάνω απ’ όλα, τιμούμε έναν άνθρωπο που αγάπησε βαθιά το Ρέθυμνο, και το υπηρέτησε χωρίς ποτέ να ζητήσει ανταλλάγματα.
Το αποτύπωμά σας στον τόπο μας είναι ανεξίτηλο.
Βρίσκεται στις αρχαίες πέτρες της Ελεύθερνας. Στις προθήκες του Μουσείου της. Στα βιβλία σας. Στη σκέψη και την ψυχή των φοιτητών σας που είναι και δικά μας παιδιά. Στις καρδιές των Ρεθυμνιωτών που αναγνωρίζουν ότι, με τα υλικά του ανασκαφικού σας έργου στην Ελεύθερνα, οικοδομήσατε ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του σύγχρονου Ρεθύμνου και στο μέλλον του, ως τόπου γνώσης, εξωστρέφειας και πολιτισμού.
Σήμερα, λοιπόν, δεν σας απονέμουμε απλώς έναν τίτλο. Σήμερα, ο Δήμος Ρεθύμνης σας καταθέτει την ευγνωμοσύνη του και σας λέει «Ευχαριστώ».
Σας υποδέχεται συμβολικά στην οικογένεια του Δήμου μας, στον οποίο, εδώ και 4 δεκαετίες ανήκετε, με το έργο, τη σκέψη και την αγάπη σας.
Και σας παρακαλούμε να συνεχίσετε να μας εμπνέετε και να μας υπενθυμίζετε ότι οι κοινωνίες προοδεύουν όταν επενδύουν στη γνώση, στον πολιτισμό και στον άνθρωπο.
Σας καλώ να προσέλθετε για να δεχθείτε τον πάπυρο στον οποίο αναγράφεται η ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ρεθύμνης, σύμφωνα με την οποία σας ανακηρύσσουμε Επίτιμο Δημότη του Δήμου Ρεθύμνης, μαζί μ’ ένα συμβολικό δώρο: το «Κλειδί της Πόλεως του Ρεθύμνου» ως υπόμνηση, ότι οι θύρες της θα είναι πάντοτε ορθάνοιχτες για σας.
Σας ευχαριστώ πολύ.
