Πατριαρχική και Συνοδική Εγκύκλιος απολυθείσα επί τω εορτασμώ της 1400ης επετείου της ορθοστάδην ψαλμωδήσεως του Ακαθίστου Ύμνου δια την διάσωσιν της Βασιλευούσης εκ της πολιορκίας των Αβάρων και των Περσών
ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ
+ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ
ΕΛΕΩ ΘΕΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ – ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ
ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ
ΠΑΝΤΙ ΤΩ ΠΛΗΡΩΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
ΧΑΡΙΝ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗΝ ΠΑΡΑ ΘΕΟΥ
***
«Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια, ως λυτρωθείσα των δεινών, ευχαριστήρια αναγράφω Σοι η Πόλις Σου, Θεοτόκε!»
Εφέτος συμπληρούνται χίλια τετρακόσια έτη αφ᾿ ότου, εις τιμήν της Θεοτόκου, εψάλη επισήμως επ’ εκκλησίας, και μάλιστα ορθίων ισταμένων πάντων των πιστών, το σήμερον παγκοίνως γνωστόν ως ο «Ακάθιστος Ύμνος» Κοντάκιον, ποίημα υψήγορον και διθυραμβικόν, αναφερόμενον, ιστορικώς και θεολογικώς, με μοναδικόν πλούτον καλλιεπείας, εις την Ένσαρκον Θείαν Οικονομίαν και την εις αυτήν μοναδικήν συμβολήν της Παναχράντου Θεομήτορος.
Οι προσευχόμενοι πιστοί δια του Κοντακίου τούτου χαιρετίζουν ευσεβώς την Παναγίαν με αλλεπαλλήλους επαναλήψεις της πρώτης προς την Κεχαριτωμένην προσφωνήσεως του ευαγγελιζομένου την χάριν και την χαράν Αρχαγγέλου Γαβριήλ, της λέξεως «Χαίρε», δι᾽ ης φανερούται το «απ᾽ αιώνος μυστήριον» και συγκροτείται της «σωτηρίας ημών το κεφάλαιον».
Η εις τον Ύμνον τούτον επανάληψις του «Χαίρε» επί εκατόν τεσσαράκοντα τέσσαρας φοράς προς την Παμμακάριστον Παρθένον, έχει προδήλως μυστικήν έννοιαν. Παραπέμπει εις τας εκατόν τεσσαράκοντα τέσσαρας χιλιάδας των αγνών εκείνων Αγίων της Αποκαλύψεως, των αδόντων εν κιθάρα την «καινήν ωδήν» ενώπιον του Θρόνου του Θεού και «ακολουθούντων τω Αρνίω όπου αν υπάγη»[1].
Αγνεύων ο λαός του Θεού κατά τε το ήθος και το δόγμα, αφωσιωμένος έως εσχάτου εις τον σαρκωθέντα Θεόν Λόγον, και ηνωμένος αρρήκτως μετ᾿ Αυτού, υμνεί την σωτηριώδη Θείαν Οικονομίαν και ταυτοχρόνως χαιρετίζει εν ωδαίς ασμάτων μουσουργικών την Υπερένδοξον Μητέρα του Κυρίου και Μητέρα της Εκκλησίας, την κραταιάν προστασίαν αυτής και του ευσεβούς πληρώματός της!
Η Εισαγωγή του Κοντακίου, το Προοίμιόν του, ήτο εξ αρχής το γνωστόν «Το προσταχθέν μυστικώς λαβών εν γνώσει…», το οποίον αναφέρεται αποκλειστικώς εις τον Ευαγγελισμόν της Θεοτόκου, όπερ φανεροί ότι ο όλος ύμνος προσιδιάζει εις την μεγάλην αυτήν εορτήν, της οποίας και σήμερον ακόμη η όλη Ακολουθία των «Χαιρετισμών» αποτελεί ωραίον και καλλιανθή προεόρτιον και μεθέορτον στέφανον. Εν τη πορεία, καθιερώθη νέος εισαγωγικός ύμνος, το «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια», προκειμένου να εκφρασθή η ευγνώμων του λαού ευχαριστία προς Εκείνην, «δι᾿ ης εγείρονται τρόπαια», «δι᾿ ης εχθροί καταπίπτουσι!»
Η σωτηρία της Πόλεως και της όλης Αυτοκρατορίας εκ της δεινής εχθρικής επιδρομής Αβάρων και Περσών, απουσιάζοντος του Αυτοκράτορος Ηρακλείου μετά του στρατού, αγωνιζομένου μακράν δια την επανάκτησιν του Τιμίου Σταυρού του Χριστού, απεδόθη δικαίως εις την κραταιάν προστασίαν και βοήθειαν της Υπεραγίας Θεοτόκου, εις την Οποίαν ο κτίτωρ Ισαπόστολος Βασιλεύς Κωνσταντίνος ο Μέγας είχεν ευσεβάστως αφιερώσει την Νέαν Ρώμην.
Δεχομένη η Θεομήτωρ την από καρδίας αδιάλειπτον και αγωνιώδη δέησιν κλήρου και λαού, όχι μόνον ανεπτέρωσε το φρόνημα των ολίγων υπερασπιστών, αλλά και μέγα θαύμα ειργάσατο, την δια συστροφής θυελλωδών ανέμων ολοκληρωτικήν καταστροφήν του στόλου των πολιορκητών, κατόπιν της οποίας εκείνοι ετράπησαν εις άτακτον φυγήν και ούτως εσώθη η Πόλις.
Αξιοχρέως, λοιπόν, «ως λυτρωθείσα των δεινών», η Θεοτοκούπολις ανέγραψε τα νικητήρια εις την Παναγίαν, την οποίαν έκτοτε ωνόμασεν «Υπέρμαχον Στρατηγόν» της, και ως τοιαύτην πάλιν και πολλάκις επεκαλέσθη κατά την πολυκύμαντον του Γένους ιστορίαν και έλαβεν εκάστοτε γλυκείαν πείραν της αγάπης και της κραταιάς Σκέπης Της!
Ο ιστορικός Ναός των Βλαχερνών, όπου κατά παράδοσιν παλαιάν ετελείτο εβδομαδιαίως ιερά Αγρυπνία προς τιμήν της Θεομήτορος, συχνάκις και με Αυτοκρατορικήν παρουσίαν, κατά την νύκτα της 7ης Αυγούστου 626 εδέχθη τα συρρεύσαντα πλήθη του διασωθέντος θεόφρονος λαού, εν συγκινήσει πολλή και μετά δακρύων ευγνωμοσύνης «απονέμοντα Αυτή την προσκύνησιν» και ψάλλοντα το Κοντάκιον με το νέον πλέον προοίμιον, ως εποφειλομένην ευχαριστίαν και χρεωστικήν δοξολογίαν προς τον Θεόν και την «τα δευτερεία της Τριάδος την έχουσαν»[2], κατά την μούσαν του Αγίου Ανδρέου Κρήτης, την Ελευθερώτριαν και Σώτειρα της Πόλεως και του όλου κράτους!
Από της ώρας εκείνης, ο «Ακάθιστος Ύμνος», το περίλαμπρον αριστοτέχνημα τούτο της εκκλησιαστικής ποιήσεως, ασύγκριτον μνημείον του έλληνος λόγου και χρυσοπλοκώτατον τέχνημα θεοπνεύστου Θεολογίας, κατέστη ο πλέον δημοφιλής ύμνος της λειτουργικής ημών ζωής, εντρύφημα γλυκύτατον των Χριστιανών. Έχει μεταφρασθή προ πολλού εις πολλάς γλώσσας. Αρχιερείς και Ιερείς τον ραψωδούν εν κατανύξει.
Οι Μοναχοί τον απαγγέλουν καθημερινώς, οι δε πιστοί πολλάκις καθ᾿ όλην την διάρκειαν του έτους. Θεολόγοι αναλύουν τας υψηλάς δογματικάς του αναβάσεις. Φιλολογούντες και λογοτεχνούντες καταδύονται εις τους ωραίους βυθούς της εκφραστικής του κομψότητος και του ποιητικού του μεγαλείου. Ποιηταί και ζωγράφοι εμπνέονται από τας φωτεινάς λυρικάς του εκφράσεις. Αγιογράφοι ιστορούν ωραίας εικόνας εκ των πολυπληθών του περιεχομένου του. Οι μύσται της εκκλησιαστικής μουσικής τον επενδύουν με περίτεχνα ιερά μελίσματα.
Αλλά ο «Ακάθιστος Ύμνος» πάντοτε είναι θεοπρεπής προσευχή της Εκκλησίας! Φωνή της ευσεβούσης των Χριστιανών καρδίας! Δοξολογία εν ταυτώ και ευχαριστία και δέησις και ικεσία προς τον «δι᾿ ημάς τους ανθρώπους και διά την ημετέραν σωτηρίαν κατελθόντα εκ των ουρανών, και σαρκωθέντα εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου και ενανθρωπήσαντα», και παραλλήλως προς την έχουσαν Μητρικήν προς τον Θεόν παρρησίαν και πολλαχώς και πολυτρόπως πάντοτε την κραταιάν Αυτής βοήθειαν και σκέπην δαψιλεύουσαν εις το ευσεβές Γένος των Ορθοδόξων.
Ο Ακάθιστος Ύμνος καλεί κάθε πιστόν να γρηγορή και να παραμένη ορθός και ευσταλής, εν ταπεινώσει και προσευχή, ενώπιον των μεγάλων προκλήσεων της εποχής μας, εις τας δυστήνους ημέρας των πολλών αναταράξεων και πολεμικών συρράξεων, τας οποίας διέρχεται κατ᾿ αυτάς η
ανθρωπότης. Ας δεηθώμεν εκτενώς, όπως η Μήτηρ της «Ειρήνης του Θεού», φιλοτιμουμένη εκ της από μέρους όλων των πιστών και εν κατανύξει και ευλαβεία προσευχητικής αποδόσεως του «Ακαθίστου Ύμνου» Της, ενεργήση και αύθις ως «Υπέρμαχος Στρατηγός» παντός αδικουμένου και κινδυνεύοντος, και ως Σκέπη κραταιά των ανά την Οικουμένην τέκνων της Εκκλησίας, βραβεύουσα εις το ανθρώπινον γένος την αληθή και «πάντα νουν υπερέχουσαν»[3] Ειρήνην του Υιού Της!
Εν έτει σωτηρίω ,βκς´, κατά μήνα Μάρτιον (κζ´)
Επινεμήσεως Γ´
Ο Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Χαλκηδόνος Εμμανουήλ εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Καρπάθου και Κάσου Αμβρόσιος εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Μιλήτου Απόστολος εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Προικοννήσου Ιωσήφ εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Φιλαδελφείας Μελίτων εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Κολωνείας Αθανάσιος εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Ικονίου Θεόληπτος εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Μπουένος Άϊρες Ιωσήφ εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Σουηδίας και πάσης Σκανδιναυΐας Κλεόπας εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Ίμβρου και Τενέδου Κύριλλος εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Ντένβερ Κωνσταντίνος εν Χριστώ ευχέτης
+ ο Αγκύρας Γρηγόριος εν Χριστώ ευχέτης
_____
1. Αποκ. ιδ´, 1-5.
2. Θεοτοκάριον, Ήχος πλ. α΄, τη Κυριακή εσπέρας.
3. Φιλιπ. δ΄, 7.
