Διεθνής συγκίνηση για τις φωτογραφίες της Καισαριανής: Ο Guardian φέρνει στο φως τις τελευταίες στιγμές των «200»

Ισχυρό διεθνές αποτύπωμα έχουν προκαλέσει οι μέχρι πρότινος άγνωστες φωτογραφίες από το Σκοπευτήριο Καισαριανής, που αποτυπώνουν για πρώτη φορά τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών οι οποίοι εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής.

Με εκτενές ρεπορτάζ από την Αθήνα, η βρετανική εφημερίδα The Guardian, δια της ανταποκρίτριας Έλενας Σμιθ, εστιάζει στη συγκλονιστική δύναμη των εικόνων και στη σημασία τους για τη συλλογική μνήμη της Ελλάδας. Οι φωτογραφίες, που απεικονίζουν τους μελλοθάνατους να βαδίζουν προς το εκτελεστικό απόσπασμα με το κεφάλι ψηλά, θεωρούνται ιστορικά τεκμήρια εξαιρετικής βαρύτητας.

Οι 200 κρατούμενοι εκτελέστηκαν ως αντίποινα για τη δολοφονία Γερμανού στρατηγού σε ενέδρα ανταρτών. Μέχρι σήμερα, οι μαρτυρίες για τις τελευταίες στιγμές τους βασίζονταν κυρίως σε σημειώματα που είχαν πετάξει από τα φορτηγά κατά τη μεταφορά τους από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου.

Το ρεπορτάζ φιλοξενεί τη μαρτυρία του 96χρονου συγγραφέα και αντιστασιακού Βαγγέλη Σακκάτου, ο οποίος μιλά για «μυθικό ηρωισμό» και περιγράφει τη συγκίνηση του να «δίνει πρόσωπο» σε μια τραγωδία που σημάδεψε τη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Αντίστοιχα, ο Γιάννης Έρης, εθελοντής του Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, υπογραμμίζει ότι οι εικόνες επιβεβαιώνουν τις αφηγήσεις περί αξιοπρέπειας και θάρρους μέχρι το τέλος.

Οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν αιφνιδιαστικά στην πλατφόρμα eBay από τον Βέλγο συλλέκτη Tim de Craene, ο οποίος ειδικεύεται σε αντικείμενα του Τρίτου Ράιχ. Έπειτα από αντιδράσεις, το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι υπέγραψε προκαταρκτική συμφωνία για την αγορά τους, με τον συλλέκτη να τις αποσύρει από την πώληση. Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε το υλικό «μνημείο εξαιρετικής ιστορικής σημασίας».

Οι εικόνες, που φέρεται να τραβήχτηκαν από τον υπολοχαγό της Βέρμαχτ Ερμάν Χόιερ, εκτιμάται ότι αποτελούν μέρος συλλογής 262 φωτογραφιών, ορισμένες εκ των οποίων φέρουν τη σημείωση «Aten 1.5.44». Ιστορικοί επισημαίνουν ότι το υλικό αυτό όχι μόνο ενισχύει την έρευνα για τη ναζιστική κατοχή, αλλά ενδέχεται να επαναφέρει στο δημόσιο διάλογο και ζητήματα που συνδέονται με τον εμφύλιο πόλεμο 1946-1949.

Το θέμα έχει προκαλέσει έντονη κοινωνική αντίδραση. Λίγες ώρες μετά τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών, η μαρμάρινη πλάκα του μνημείου στην Καισαριανή βανδαλίστηκε από ακροδεξιούς, γεγονός που προκάλεσε καταδίκες. Τις επόμενες ημέρες, το σημείο κατακλύστηκε από κόκκινα γαρίφαλα και πολίτες που απέτισαν φόρο τιμής, ενώ πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση μνήμης με πρωτοβουλία της ΚΝΕ.

Ο ιστορικός Κώστας Καρποζίλος από το Πάντειο Πανεπιστήμιο σημειώνει ότι οι εικόνες αυτές προσφέρουν «εικαστική επιβεβαίωση» γεγονότων που για δεκαετίες παρέμεναν κυρίως στη σφαίρα της προφορικής μνήμης. Όπως επισημαίνει, η ανάδειξή τους ανοίγει τον δρόμο για μια ευρύτερη συζήτηση σχετικά με την πολιτική της μνήμης στη σύγχρονη Ελλάδα, σε ένα πεδίο που για χρόνια επισκιάστηκε από τις διαιρέσεις του εμφυλίου.

Οι φωτογραφίες της Καισαριανής, πλέον στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος, επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα από τα πιο εμβληματικά και τραυματικά κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ιστορίας, υπενθυμίζοντας το βάρος της μνήμης και τη διαρκή σημασία της ιστορικής τεκμηρίωσης.